X
تبلیغات


ساعت فلش



كد تقويم

قالب وبلاگ




آشنایی با استان کرمانشاه (استان پنجم)

آشنایی با استان کرمانشاه (استان پنجم)
وبلاگی برای کردهای اصیل کرمانشاهی در سراسر ایران وجهان 
قالب وبلاگ
لینک های مفید
فال حافظ | رفع سفیدی مو
وبلاگ:
کاربر:
رمز:
قشم آنلاین قشم آنلاین

شاه مراد معروف به شامی کرمانشاهی (زاده1296شمسی درگذشت۲آذرماه1363شمسی) از شاعرانکرمانشاه بود.وی فرزند خدامراد و فانوس بود و در شهرکرمانشاه متولد شد.
در سن چهار سالگی در پیبیماری آبله نابینا گردید. شامی کرمانشانی در اوان کودکی پدر و مادر خود را از دستداد و از همان سالها مجبور بود با اتکا به قوت بازوی خود زندگی اش را اداره کند
شامی نابینا در سالهای نوجوانی با حمایت بزرگان شهرکرمانشاه مانند مرحوم شمس العلما، آقا شمس الدین آل آقا، توانست در مجالس آنها باشاهکارهای خیام و سعدی و حافظ آشنا شود و در کوچه و بازار که خواندن اشعار شاعرانمحلی رسم بود، ظرایفی در ذهن او می نشست و این تجربه ها طبع سرشار او را به غلیانآورد و شروع به سرودن اشعاری با مضامین غالبا اجتماعینمود.
شامی بی سواد با چشمانی نا بینا در سرودن اشعار کردیکرمانشاهی تا جایی پیش رفت که او را بنیانگزار سبک ساده در اشعار محلی کرمانشاه میدانند که مبتنی بر منطبق کردن زبان عامیانه با زبان شعری است و شعر او بی آنکهاغلاط عامیانه را درخود مجال ورود بدهد کاملاً به ساختار این سبک وفادار است .اشعار شامی از نظر قواعد دستور زبان نیز در خور تحسیناست و مسائل ظریف صرفی و نحوی در اشعار او به وفور به چشم میخورد..
از شامی کرمانشانی یک دیوان و مجموعه اشعار به چاپ رسیدهاست.
از لحاظ قواعد دستور زبان نیز چنان بخواهیم برای گویشمحلی خود مطلبی تهیه نماییم؛اشعار شامی بهترین سند گویا می‌باشد و مسائل ظریف صرفیو نحوی در اشعار او فراوان وجو د دارد که قابل بحث و دقت است که این مختصر را جایآن نیست و همچنین کلیات او یکی از ماخذ امثال وحکم در گویش کردی کرماشانیاست.
شامی در دوم آذر ما ه سال 1363 در سن 67سالگی به دنبال یک بیماری طولانی در گذشت و در باغ فردوس شهرکرمانشاه به خاک سپرده شد .
هرگز نمیرد آنکه دلش زنده به عشق
ثبت  است  بر  جریده  عالم دوامما
او رفت در حالی که نه سبک را می‌شناخت، نه صنایع بدیعی را می‌دانست و کتاب عروضش تسبیح چند دانه‌‌ای او بود اما آثار و اشعارش تمامی آن چه که گذشت ، می‌باشد و در زمره‌یمسافران پیاده و ملح کاروانی است که در بادیة عربستان شهسوارانی چون ابوالعلای معزیو بشار برد و ...
در یونان هومیروس و در اروپا میلتن و در جلگهایران ؛ رودکی ، شوریده شیرازی و ... را دارد و اینان اعجوبه‌های خلقت بودند که پساز طی طریق و پرورش صحیح و داشتن و سیله و مربی هر کدام در حد خویش شاید برمیلیون‌ها از بینایان و تحصیلکردگان دیار خویش برتری یافتند و پیشی جستند و شامی وفهیم و رباعی ، روشندلانی که به نوبت خویش و فی حد ذاته دارای استعدادی بودند وقابلیت ترقی داشتند اما درویرانه‌ی خود تلف شدند وبه قول خود شامی :
من  اگر  اهل   وفا یابی  وفا   بودم  گذشت
مدتی مهمان در این محنتسرا بودم گذشت
زاغ  بودم  در  چمن  یا  بلبل  افسرده  حال
در  گلستان  جهان  گل  یاگیاه بودم گذشت

قطعه ای از منظومه ی طنز كرانشینی شامی:

یه ی هه فته مینیت مانگ بچوده سه ر:
یك هفته به سر ماه
ژنِ صاحیو مال ده س نیه ته كه مه ر:
زن صـاحبخانه دست به كمر
وه ژسـتی ته مـام تیته پشت ده ر:
و قیافه گرفته بـه پشت در می آید
له وه ر پای هه لسم چو ئاغاو نه و كه ر:
چون ارباب و نوكر برپا می ایستم
وه ژنه م ئووشم ده م كه سه ماوه ر:
به زنم می گویم سماور را آتش كن
خوه م ده وم ئه رای میوه و شیرینی:
خودم برای خرید میوه و شیرینی می روم
چه بكه م له ده س كرانشینی:
از دست كرایه نشینی چه بكنم
داد وه هر كه س به م حه قم نیه سینی:
از هر كس داد می خواهم حقم را نمی گیرد

[ یکشنبه بیست و دوم بهمن 1391 ] [ 10:25 ] [ مهندس وحید اکجوان و مهندس علی مرادی ]


شكاني عهد ياري دي ولم كه

دلم شكيا وخواري دي ولم كه

له دس چي عمر وگيان وملك ومالم

خدا ريشت دراره دي ولم كه
 
***********************************
دلم خوش بي وتم تو گشت كسمي

و روژ بي كسي عاصاي دسمي

نذانستم له پا وقتي در آتم

له بد بدتر تو دي خريه خسمي

*********************************

شعر کردی از پرتو کرمانشاهی

شینم بکرین شیونم خیلی

                                ترمم بوه‌سین وه پرچ لیلی

دیه‌شو دیمه خاو قبله‌ی ورینم

                               کژاوه‌ی لیلی هاته سه‌رینم

دیه‌شو دیمه خاو کوکی مه‌گاران

                              تو مه‌ز لیلی بی مه‌جنون مه‌لاوان

شینم بکه‌رین شینم یک ده‌مه‌ن

                              دوس وه دوس بریان فره‌ سته‌مه‌ن

 

معنی :

بر من شیون کنید شیونم بسیار است

                          تابوت من را با موهای لیلی ببندید

دیشب در خواب قبله‌ی خود را دیدم 

                         کژاوه‌ی لیلی در کنارم بود

دیبشب در خواب دیدم که کبکی شیون می‌کرد

                         فکر نکن لیلی بود بلکه او مجنون بود

بر من زاری کنید شیون من یک سخن است

                         دوست را از دوست بریدن ستم بزرگی است

 

[ یکشنبه بیست و دوم بهمن 1391 ] [ 10:24 ] [ مهندس وحید اکجوان و مهندس علی مرادی ]

کردی کرمانشاهی

کردی کرمانشاهی، نام لهجه‌ای از گویش کلهری است[۱][۲] که در شهر کرمانشاه در باختر ایران رواج دارد. البته این لهجه با توجه به خصوصیات مشترکی که با لهجهٔ قصری دارد در کل به عنوان لهجهٔ (قصری - کرماشانی) شناخته می‌شود.[۳][۴][۵][۶][۷][۸][۹]

زبان کردی، یکی از زبان‌های غربی ایران است که به سه شاخهٔ اصلی شمالی، مرکزی و جنوبی تقسیم می‌شود. شاخهٔ شمالی، کرمانجی و شاخهٔ مرکزی، سورانی نامیده می‌شود. گویش‌های جنوبی کردی که از زیرمجموعه‌های مهم این زبان است خود به گویش‌های کلهری و لکی تکلم می‌شود. کردی کرماشانی (کرمانشاهی) زیر شاخهٔ کردی کلهری است. کردی کرماشانی در شهر کرماشان تکلم می‌شود. بسیاری کردی کرمانشاهی را با کردی کلهری یکی می‌دانند، به هر روی لهجهٔ کردی کرمانشاهی هر چند دچار برخی تغییرات و دستکاری‌ها شده و هنوز اصالت کردی خود را حفظ کرده. لهجهٔ کرمانشاهی با تغییراتی که در طول تاریخ متحمل شده‌است باز هم دارای اصول گوناگون و معنای صحیح، زیبا و پرمعنی می‌باشد.

محتویات

تبارشناسی زبانی

نمونه یک متن ادبی

ئەو چێشتەگ چۊ زانست لە دیرووک توومار کریاێە ڕا و ئەنیشەێ ڕچەشکنەیل فەڵسەفە لە سەدان ساڵ وەرجە زاین بۊیە. فەڵسەفە وەرجە سۆقرات، چاودێر زانستەیل سرووشتی بۊیە و کارێگەو کردار، باوەڕ، دین و ئاین خەڵک نێاشتێیە. وە سەر ئێ بێ باێەخی‌یەوە لە سەرەتاێ دامەزریان کوومەڵگایل شاری و ژیار بەشەری زۊنە، تەنانەت وەرجە وە دی ھاتن دینەیل گەورا، بەشەر پەێ وە قۊلی و گرانی خێ (ئەخڵاق) و فەرھەنگ و ئەدەبیات واوەسە و پەێوەندارێ بردۊد و ئاگا بۊ لە ڕەوڵ گران ئێ فاکتۆرە لە ژیان خوەێ. وەێ جوورە تۊیەنیم بۊشیم، پەند پێشەنان وەرجە دەسەبەنی ئەڕا زانستەیل و تەنانە‌ت بۊین فیلسووفەیل، بۊیە و ژیاێە. بەشەر خاون ژیار تۊیەنسێیە خاس و گەن لە یەکەو بکەێد و لە رۊ ئەزموون و خاونداری لە ئۆستوورە و مەتەڵەیل زۊنە، واتە و دەستەواژەێ ئەخڵاقی بسازێد. وە پاێەێ پەخشانەیل دیرووکی ئەڕا یەکم جار ئەرەستوو دەس کردە کوو کردن واتەێ پێشەنان، گ ھۊچ لاپەڕەێگ لە لێ وە دەس کەس نەڕەسیە. ئوو ھەرسەێ فرە لە فیلسووفەیل و ھەڵبەستوانەیل ئەو سەردەمە چۊ: ئە‌فڵاتۊن، ئاپۆلۆنیووس، ئۆرپیدس و... لە ناو کارەیلێان چۊ بەشێگ لە ئەدەبیات، لەێ واتەیلە بردیانە کار، ھۊچکامێان کارێگ تایبەت لەسەر ئێ گەپە نەکردن.[۱۰]

یک نمونه شعر از شاعر معرف کرمانشاه شامی کرماشانی

وڵم کە

شەرەف کوشیا و وژدان جوانەمەرگ بی

وە بێ وژدانی حەێرانم وڵم کە

وە ئەرواێ شەرەف سەوگەند، دائم

مەلوول مەرگ وژدانم وڵم کە

نەکرد کەس دەعوەتم، خوەم بیمە مێمان

وە کار خوەم پەشێمانم وڵم کە

وڵم کە تا نەوەێ کەس پەێ وە دەردم

دۆ سێ رووژێ ک مێمانم وڵم کە

وڵم کەی، یا نیەکەی رەحمی وە حاڵم

تەنم کردیدە زندانم وڵم کە

نمونه یک شعر به کردی کلهری یا کرمانشاھی

بێستۊن

ئەر ھەێ بێستۊن سەر بەرز بێ باک -- قامەت کەشیدە تا ئەوج ئەفڵاک

ئەڕاخەمینی؟ پەێ کی خەمباری؟ -- داخ کام ئەزیز لە سینە داری؟

تْ مەحرەم راز کام دەردە داری؟ -- لە ھجران کی وەێ تەور خەمباری؟

راز کام ئاشق ھا سینەێ پاکد؟ -- ئاود چۊ زەم‌زەم، کیمیاس خاکد

سینەد جاێ تیشەێ کام دڵنەوازە؟ -- لە جاێ ھەر تێشەش یەێ دنیا رازە؟

وە زاھر بێ خەم وە دڵ ناڵانێ -- فەرسوودە وە زام ئقدەێ ساڵانێ

نیشانەێ دیرین تاریخ مادی -- راز دار ئەشق شیرین فەرھادی

ئەو د ناکامە لە لاێ ت مردن -- راز ئەشقبازی وە ت سپڕدن

شاھد رەنجەیل فەرھاد پاکی -- وە زەرب تێشە، سینە سەد چاکی

لەوح ئفتخار گەنجینەێ رازی -- ئستوار قامەت سینە فەرازی

قەرارگاێ شیرین شەودێز سواری -- ماواێ ئاشقان دڵ بێ‌قەراری

جاێ سەێر و شکار نوو نەھاڵانێ -- بەھەیشت بەرین کوردە ماڵانێ

سینە خراشیاێ تیشەێ فەرھادێ -- سرووشت ئەنەخورد ختەێ ئابادێ

ئەێ قوولـلەێ سەر بەرز ئەڕام عەزیزی -- جاێ دەسەڵات خەسرو پەرویزی

سەراود ئەسرین گریانە چەود -- وە لای گاماسیاو چۊ بەیدەو خەود

ھیمان تووز خەم ھابان شاند-- ھەور دڵ تەنگی وارێد لە باند

توای تا وە کێ خەمین بنیشێ -- پەێ مرگ فەرھاد ھەر ئاخ بکیشێ

سەر بەرز خەمین خوەم شەریکدم -- ھاو راز شەویل دڵ خەریکدم

ھەم تْ خەمینی ھەم مْ خەمبارم -- تْ زەخمی تیشە مْ زەخمێ یارم[۱۱]

تفاوت لهجهٔ کردی کرمانشاهی با لهجهٔ اردلانی (سنندجی)

در اینجا سعی شده به برخی تغییرات بوجود آمده و تفاوت‌های لهجهٔ کردی کرمانشاهی در مقابل لهجهٔ کردی اردلانی (سنندجی) اشاره شود که در جدول زیر با چند نمونه از آنها آشنا می‌شویم.

کرمانشاهی سنندجی فارسی
ھلوو ھەشتاڵوو هُلو
بچیم بچین برویم
خوه‌یشک خوەیشک خواهر
ئۊیه ئێوە شما
تێوڵ ته‌وێڵ پیشانی
بچوو بچۆ برو
مناڵ مناڵ بچه
که‌رۊیه که‌ورێشک خرگوش
ڕووی ڕێوی روباه
چه ئۊشێد چه ئه‌یژێت چه می‌گوید

البته بسیاری اوقات کرمانشاهی‌ها تمایل به استفاده از واژه‌های اصیل‌تر دارند.

تفاوت مردمی

تفاوتهای بسیاری در کردهای کرمانشاهی با استفاده از منابع بیشتر و بهتر، دسترسی بیشتر به روش‌های کسب درآمد، داشتن موقعیت اجتماعی و همچنین میزان امکانات قابل توجه برای رشد و قرار گرفتن در بین کلانشهرهای ایران بعنوان عامل یک برنامه برای رشد و شکوفایی کلانشهر کرمانشاه و زبان کردی کرمانشاهی ایجاد شده‌است که می‌توان بازتاب آن را در فرهنگ کرمانشاهی دید.[۱۲][۱۳]

جستارهای وابسته

پانویس

  1. فرهاد جهان بیگی، مقالهٔ ـ کردها و تقسیم بندی زبانی ـ گاه نامهٔ میدیا، شماره ۱۲، سال اول، ۸۹/۰۶/۱
  2. I. Kamandar Fattah, Les Dialectes kurdes méridionaux: étude linguistique et dialectologique. Louvain, Peeters, 2000, p. 55-62
  3. فرهنگ کردی کرمانشاهی، علی اشرف درویشیان، (کردی به فارسی)، نشر سهند، تهران، ۱۳۷۵
  4. دستور زبان کردی کرمانشاهی، وحید رنجبر، انتشارات طاق بستان، ۱۳۸۸
  5. دایره المعارف بزرگ اسلامی، جلد دهم، تهران ۱۳۸۰، س. ۵۴۸-۵۴۹
  6. Rüdiger Schmitt: Die iranischen Sprachen in Gegenwart und Geschichte. Wiesbaden (Reichert) ۲۰۰۰,.
  7. Rüdiger Schmitt (Hg.): Compendium Linguarum Iranicarum. Wiesbaden (Reichert) ۱۹۸۹,
  8. Kurdish language
  9. Kurdish language - Britannica Online Encyclopedia
  10. بخشی از مقدمه کتاب «واتەێ پێشەنان» نوشته "اکبر رضایی" نویسنده کرمانشاهی
  11. شعر "بیستون" از مجموعه شعر «ھەسارەگەێ خێاڵ» سرودهٔ کرمرضا فتاحیان شاعر کرمانشاهی
  12. دستور زبان کردی کرمانشاهی، وحید رنجبر، انتشارات تاق بستان، چاپ ۱۳۸۸، مقدمه کتاب
  13. آهنگرنژاد، جلیل. گلستان شعر و ادب کردی جنوبی

[ یکشنبه بیست و دوم بهمن 1391 ] [ 10:21 ] [ مهندس وحید اکجوان و مهندس علی مرادی ]

فرهنگ تقدم سرایش شعر کردی بر شعر فارسی

فرهنگ تقدم سرایش شعر کردی بر شعر فارسی

زبان كُردی یكی از زبان های ایرانی چون زبان فارسی ، آذری ، طبری ، گیلكی ، بلوچی و ... است . زبان كُردی بنا به پژوهش های انجام شده ، توسط مستشرقان روسی دارای پیشینه ای كهن تر از زبان و خط كتاب و كتابت زبان های سه گانه ی سنگ نبشته ی بیستون در كرمانشاه چون عیلامی ، بابلی و پارسی باستان است (۱) و دارای تطورات حقیقی و قدیمی ، زبان كُردی الفبا و رسم الخط و ۳۷ حرف دارد كه ۲۸ حرف آن صامت یا بی صدا و ۹ حرف مصوت و یا صدادار است .
در زبان كُردی تمام حروف مصوت همراه حروف صامت نگاشته می شوند . خط كُردی همانند خط فارسی و عربی نوشته می شود با این تفاوت كه در زبان فارسی و عربی ، مصوت ها ، همراه صامت ها نوشته نمی شوند. در زبان كُردی اعراب و حركات قابل نگارش و نوشتن هستند . یعنی با حروف نشان داده می شوند و تنوین با نوشتن حرف ( نون ) و علامت تشدید با تكرار حرف اجرا می شود .
مانند : » حتماً « كه در كُردی »حه ـ تمه ن « و » درّیده« كه » دریا « نوشته می شود و كلمات دیگری چون موسی ، صغری كه در كُردی به همان نحو كه بیان می گردند نوشته می شوند. مثل : » موسا « و » سوغرا « . در زبان كُردی حروف » ض - ظ-ز-ط-ث-ص « كه ۶ حرف و عربی هستند كاربرد نداشته و به جای آن ها از سه حرف » ز ـ ت ـ س « استفاده می شود. (۲)زبان كُردی دارای چهار شاخه ی اصلی و شصت گونه گویشی است ، شاخه اول كُرمانج شمال یا اپاختری است با گونه های گویشی متعدد چون : بوتانی ، بارینانی خاص مردم قبیله ی بارزان و زیباری ، حكاری ، شمدینانی ، ارزنه الرومی ، بایزیدی ، شكاك و گویشورانی در شامات سابق ، سوریه ، لبنان ، تركیه ، عراق ، ایران ، ارمنستان و ...
شاخه ی دوم كرمانج جنوب یا نیمروزی با گونه هایی چون سورانی شهرزوری ، سورانی سلیمانی ، بابانی و گویشورانی در عراق و ایران در عراق خاص مردم كردستان شمالی غیر از گویشوران شاخه ی اول و در ایران سُورانی مكریانی ، ارومیه ، مهاباد ، ساوجبلاغ ، سردشت ، پیرانشهر و
... سورانی اردلانی خاص مردم كردستان ایران به مركزیت سنندج و در استان كرمانشاهان سورانی جافی ویژه مردم ایل بزرگ جاف جوانرود و طوایف متعدد آن . ثلاث ( باباجانی ، قبادی ، ولدبیگی ) ، كمانگر ، رستم ، بیگی و ... جاف گوران و ....
شاخه سوم كُردی كرمانشاهی با زیرساخت گویش معیار و قالب گویش كُردی كلهری در زیست بوم استان كرمانشاهان ، ایلام و از اسدآباد همدان تا ایلام غیر از گویشوران جاف جوانرود ، قبیله اورامان و مردم لك گونه های گویشی گویش مردم لك استان های ایلام ، لرستان و كرمانشاهیان ، تابعی از شاخه ی سوم زبان كُردی است و با ذكر این تبصره و اصلاح كه پاره ای از پژوهشگران راه خطا رفته و اعلام داشته اند ، گویش كُردی كلهری تابعی از گونه ی گویش لكی است كه هرگز چنین امری صورت درست و حقیقی ندارد و بل ، گویش كُردی كلهری از دیرباز و تاكنون بیشترین گویشوران را داشته و اینك دارای رسم الخط و الفباء و قواعد دستوری است و شاعران نوپرداز كُردی گوی با سرایش شعر كُردی در گونه ی گویشی گویش كُردی كلهری گام هایی ارزنده در جهت ارتقاء و تعالی شعر و انواع آن در زبان كُردی برداشته ، دفتر و دیوان شعر كُردی كلهری را ره آورد مثبت و متعالی جامعه ی ادبی مردم كُرد كرده اند از جمله استاد پرویز بنفشی ، جلیل آهنگرنژاد ، رضاموزونی ، سیروس عبادتیان ، علی سهامی ، روانشاد عبدا
... مرادی ، امان ا... مرادی ، جناب ولی رضایی و ... و در كلیت امر ایلات و عشایری كه دارای مذهب شیعه دوازده امامی هستند اكثریت گویشور گونه ی گویش كُردی كلهری گویش غالب و معیار شاخه ی سوم زبان كُردی هستند.
● شاخه ی چهارم زبان كُردی
شاخه ی اورامی و گوران یا در گویش محلی شاخه ی هورامی و گوران كه علاوه بر دارا بودن گویشوران محاوره ای این شاخه از زبان كُردی زبان كتابت شعر در زبان كُردی است و اكثریتی از مردم قبیله ی بزرگ هورامان ( اورامان شمالی و جنوبی ) ، گویشوران این شاخه هستند. اكثر دواوین شعری كبار و اصحاب شعر كُهن كُردی از اواسط قرن سوم هجری قمری چنان كه به آن خواهیم رسید با شاخه ی اورامی و گوران شعر سروده اند. خانای قبادی ، الماس خان كندوله ای ، مستوره كردستانی ، سید یعقوب ماهیدشتی ، مولوی تاجورزی ، سید صلاح حیران علیشاه و ... توضیح این كه شاعران برجسته ی دیگری با سرودن شعر در مایه ی كُردی كرمانشاهی صاحب دفتر و دیوان در این راستا هستند از جمله روان شاد استاد كریم تمكین ، استاد پرتوی كرمانشاهی ، استاد فرشید یوسفی ، ایرج قبادی و ... و كسان و اشخاصی كه صاحب سرایش شعر با این گونه ی خاص شاخه ی سوم زبان كُردی می باشند و نام ارزنده ی آنان صف طویلی از عظمت و اعتبار را بیان می نماید. (۳)
پس از بیان مباحثی پیرامون زبان و ادب كُردی كه شرح آن به نظر رسید ، به موضوع اصلی نشست یعنی پیشینه ی شعر كُردی و تقدیم زمانی آن برشعر فارسی پرداخته شد به این شرح كه : » فارسی ، زبان نوشتاری و هویت بخشی ایرانیان و افتخار مردمانی است كه از متقدمین و اولین های مواریث فرهنگی ، تمدن ، ادب و فرهنگ در جهان كهن بوده اند. آثار علمی ، ادبی ، تاریخی ، روایی ، علوم معقول و منقول و در نهایت هرآنچه به صورت مكتوب ، مفاهیم و انتقال مضامین علمی ایرانیان را از دیرباز تاكنون فراهم كرده است ، به زبان فارسی بوده كه پشتوانه ی علمی محكم ، قوی و قابل فخری است و بایستی به آن نازید . مردم ایران قرون بسیاری است كه به این زبان نازیده و با این زبان بالیده اند .
ریشه های این زبان تحولات چندی را از سر گذرانیده و با نام هایی چون هند و اروپایی ، آریایی و ایرانی شناخته شده و اینك یكی از اجزای زبان های ایرانی با عنوان زبان فارسی ، بسیاری از معلومات و اطلاعات علمی ما را به منظر معلوم عام درآورده است . فارسی زبان كتابت و زبان رسمی ایرانیان است «. آنچه مدنظر ما هست صرفاً بیان و بررسی پیشینه ی سرایش شعر كُردی و تقدم آن بر سرودن شعر فارسی در ادوار تاریخی بعد از اسلام است و نه جهت و جهاتی دیگر .
به هر حال در كتاب تاریخ ادبیات ایران تألیف استاد روان شاد دكتر ذبیح اله صفا ذیل مبحث نخستین شاعر پارسی گوی به نقل از روایت تاریخ سیستان آمده است : » صاحب تاریخ سیستان هنگام بحث در فتوحات یعقوب ( حكومت ۲۴۷-۲۶۵ هـ. ق ) در خراسان و گشودن هرات پوشنگ و گرفتن منشورسیستان ، كابل ، كرمان و فارس از محمد بن طاهر و تار و مار كردن خوارج ، پس شعرا ، او را شعر گفتندی به تازی چون این شعر برخواندند ، او عالم نبود در نیافت ، محمد بن وصیف حاضر بود ، وزیر رسایل او بود و ادب نیكو دانست و بدان روزگار نامه ی پارسی نبود ، پس یعقوب گفت : چیزی كه من اندر نیابم چرا باید گفت ، محمد وصیف پس شعر پارسی گفتن گرفت و اول شعر پارسی اندر عجم او گفت و پیش از او كسی نگفته بود. « (۴)
البته پیرامون اولین شاعر پارسی گوی بعد از حمله ی اعراب به ایران در كتاب شعر و موسیقی در ایران آمده است : » نمی توان گفت كه اول شاعر فارسی بعد از اسلام شخص معینی است و فلان ، نخستین كسی باشد كه اول ابیات فارسی را به رشته ی نظم آورده . فقط یك مطلب موضوع تحقیق است و دانستن آن نیز اول درجه ی اهمیت را داراست و آن شناختن اول كسی است كه اشعار و سروده های او مضبوط و مدون شده و مورخین ذكر او را مقدم برهمه كرده اند ، عجالتاً این شخص در تاریخ ادبیات و زبان فارسی محمد بن وصیف سیستانی از منشیان یعقوب و عمر وبن لیث است . « (۵)
● تاریخ سرایش نخستین شعر محمدبن وصیف
بحث با تقدم زمانی نگارش و چاپ ادبیات داستانی و رمان تاریخی مجدداً آغاز شد و در این رابطه نگارنده اظهار داشت چنانچه ما كرمانشاهیان خود نسبت به بیان واقعیت های گذشته كه فخری و افتخاری را در پی داشته اند نباشیم و به اصطلاح مدافع حق و حقوق بزرگنمایی در نشست ها و سمینارها و انجمن های ادبی نشویم ، بایستی مطمئن باشیم كه هیچ كس در اندیشه و تفكر بیان افتخارات ما و گذشته ی ارزشمند و درخشان استان ما نیست ، چرا كه گفته اند : » كس نخارد پشت من ، جز ناخن انگشت من « و این حق فی الواقع مجعول و خودساخته ی بی ریشه هم نیست ، مدارك و مستندات به مامی گوید ، ما كرمانشاهیان خالق و پدر رمان تاریخی هستیم ، یعنی این كه مرحوم محمد باقر میرزا خسروی ( دولتداد ) شاعر ، محقق و ادیب ارزشمند كرمانشاهی پسر محمد رحیم میرزا پسر شاهزاده محمدعلی میرزای دولتشاه فرزند فتح علیشاه قاجار ، اولین رمان تاریخی را در ایران به رشته ی تحریر و چاپ و نشر درآورد .
آن هم در سال های پدیده ی انقلاب مشروطیت و به سال ۱۳۲۸ هجری قمری برابر با سال ۱۲۸۷ خورشیدی و لذا اگر استاد سید محمدعلی جمال زاده را پدر قصه ی كوتاه یا نوول ادبیات داستانی بدانیم ، مدت زمانی بالغ بر ۱۷ سال ادبیات داستانی ما كرمانشاهیان در وادی رمان تاریخی جلوتر از داستان كوتاه است كه در سال ۱۳۰۴ خورشیدی به چاپ و نشر رسیده است .
طُرفه این كه ، رمان تاریخی مورد بحث كه به قلم مرحوم محمد باقرمیرزای خسروی است و با نام » شمس و طغرا « و در سه جلد یا سه كتاب شمس و طغرا ، طغرل و همای و ماری ونیسی شناخته می شود در چاپخانه های شهر كرمانشاه چون چاپ سعادت و چاپخانه كاشفی و غیره وذلك ، به چاپ و نشر رسیده است . آیا این پدیده ی علمی ، ادبی ، فرهنگی ، نمی تواند یكی از اركان افتخارآمیز كرمانشاهیان باشد كه قطعاً هست .
این موضوع در مقدمه ی رمان تاریخی شمس و طغرا و در مقدمه ی دیوان شعر محمد باقر میرزای خسروی واحتمالاً در دیگر آثار مكتوب هم آمده است وبه قلم استاد توانا ، دانشی مرد كُرد استاد غلامرضا رشید یاسمی نوه ی دختری مرحوم خسروی هم هست.
استاد رشید یاسمی از فرهیختگان صاحب نام و سبك و آثار عدیده ای در شعر و ترجمه و تألیف و تحقیق است كه صاحب كُرسی تاریخ ایران بعد از اسلام در دانشگاه تهران بوده و بیش از پنجاه جلد تصنیفات معتبر دارد .
این موارد را می توان در دیوان (۸) رشید یاسمی و جستارهایی پیرامون رجال و مشاهیر كرمانشاهان ، مركب از شرح احوال سه تن از بزرگان علم و ادب و سیاست و كشورداری كه در زمره ی بزرگان و نامداران عشایری ایران و كرمانشاهان بوده اند ، باز یافت . كتاب رجال و مشاهیر كرمانشاهان (۹) و همچنین برای شناخت استاد می توان به كتاب خاطرات علی اكبرخان سردار مقتدر سنجابی مراجعه كرد. نشست در ساعت ۱۱/۵ به پایان رسید.

پی نوشت
۱-تاریخ كُرد و كردستان ، تاریخ مردوخ ، شیخ محمد مردوخ كردستانی ، نشر غریقی ، سال ۱۳۵۴۲- سیر تحول زبان كُردی ، اردشیر كشاورز ، انتشارات چاوان ، سال ۱۳۷۷ ، برنامه های صدا و سیمای مركز و شبكه ی زاگرس۳- سلسله مقالات مندرج در جریده ی شریفه ی باختر ، صدای آزادی ، روزنامه ی غرب و ماهنامه ی فرهنگی اورامان ، سال اول ، شماره ی اول ، اسفند ۱۳۸۴ و فروردین ۱۳۸۵ ، صص ۱۴ ـ ۱۵ ـ ۱۶ ـ ۱۷۴- دكتر صفا ، ذبیح ا... ، تاریخ ادبیات در ایران ، جلد اول ، انتشارات فردوس ، چاپ شانزدهم ، تهران ، ۱۲۸۰ ، صص ۱۶۵-۱۶۶۵- شعر و موسیقی در ایران ، آرتور كریستن سن ، عباس اقبال ، انتشارات هنر و فرهنگ ، تهران ، چاپ اول ۱۳۶۲ ، صص ۳۲ ـ ۳۳۶- دكتر صفا ، ذبیح ا... ، همان ، ص ۱۶۷۷- دكتر صفی زاده ، صدیق ، دانشنامه نام آوران یارسان ، انتشارات هیرمند ، تهران ، چاپ اول ، ۱۳۷۶ ، صص ۳۸-۳۹۸- دیوان رشید یاسمی ، ۱۳۱۴ ـ ۱۳۳۱ (۱۳۳۰ درست است ) مؤسسه انتشارات امیركبیر ، تهران ۱۳۶۲۹- كشاورز ـ اردشیر،رجال ومشاهیر كرمانشاهان ، انتشارات تاقبستان ، سال ۱۳۸۲ ، كرمانشاه ۲۵۱ هجری قمری بوده است كه با توجه به تاریخ مرگ بهلول ماهی ( سال ۲۱۹ هـ. ق ) كه اولین سراینده ی شعر كُردی در شاخه ی اورامی و گوران چهارمین شاخه ی زبان كُردی است و شبهه را قوی بدانیم كه سال مرگ شاعر تاریخ سرایش اولین شعر كُردی بوده است ، در حالی كه پیش از آن تاریخ احتمال سرودن شعر كُردی توسط بهلول و یاران وی نیز می رود بنابراین ، تقدم زمانی سرایش شعر كُردی نسبت به شعر فارسی ، زمانی پیش از ۳۲ سال خواهد بود.بخش دوم نشست با سخنان جناب آقای پورجعفری از اساتید محترم و مسئولان ارزشی سازمان آموزش و پرورش استان كرمانشاهان كار خود را پی گرفت . سپس از نگارنده درخواست گردید پیگیر مطالب پیرامون مسایل ادبی استان و گذشته ی معتبر آن باشند

[ یکشنبه بیست و دوم بهمن 1391 ] [ 10:17 ] [ مهندس وحید اکجوان و مهندس علی مرادی ]

شاید این را زمانی بخوانی که دیگر نیستم آن زمان که دلت برایم تنگ می شود

بازم از تو 

تورو دوست داشتم همیشه          مثل فرهاد زیر تیشه

اما تو تنهام گذاشتی              کردی خونم و به شیشه

تو رو خواستم واسه دردام           تو امید صبح فردام

نرو از پیشم که بی تو               نمیاد از سینه حرفام 
تو مثل خورشید میمونی                واسه تاریکی قلبم

میشه گرم وروشن از تو          قلب تاریک ، دل سردم

یاد ایامی که با تو                      روی صندلی سنگی

می نشستم در کنارت                آه از این دنیای رنگی

رنگ ما رنگ صفا بود              رنگ تو همش ریا بود

توی قلب من تو بودی               توی قلب تو کیا بود !

جرم تو شکستن دل              جرم من دوست داشتن تو

جرم تو سبکتر از من                  درد من نداشتن تو
برو با اونکه میخوای باش           اونکه از ما بهترونه

کی میاد از ما بپرسه                     که دلم دریای خونه

همه شب به این امیدم                  که بیاد صبح سپیدم

عمریه که در عذابم               جرم اون دوسیب که چیدم 


[ یکشنبه بیست و دوم بهمن 1391 ] [ 10:11 ] [ مهندس وحید اکجوان و مهندس علی مرادی ]
***********************************

سره تاتکی

 سره تاتکیمه وه ژیر چه وه و                     لپ اراد کوتم وه دَم  خه وه و

هیور تیژی تیر تماشاد                                خیده م و یاد شیرن و فرهاد

 

آه دل مه بیستیون آو کرد                             وقتی گلارَد دلم جواو کرد

چیو طاقت بارم ویرانه دلم                             تا کی ای خدا غم بیید پلم

شیت وشیداتم پروانه کفتی و پاتم              هرچی قایم بید و نواد چیو خور هلاتم

به و دس دلت بنه و ناو دسم                               تاگر قطع نه یوه چوره ی نفسم



*****************************************

دیده م کف پاد پا بنه بانی

مه کورد بیمه تو خوچوزانی

بیلاهرنیونم کرشمه بالاد

خدایش بزانی مالم رمانی

**********************************

به و دسم بگر

به و دسم بگر  گرم گرم ایمشو

بوار واران دلم  نرم نرم ایمشو

دل بیقراره   و  دی طاقت نیری  

شرمندم بکه نکه شرم ایمشو


**************************

پائیزه خوه ر آواس  چیو هیورم نیه کی

و غم و پژاره  هاوار چیو دیورم نیه کی

سر و سجاده هر اراد نالم تا گه ایواره

فره نورد کم خدا  چیو نیورم نیه کی

*********************************

( اشعار کردی - آهنگهای ناب)

دل صاف

 

ساقی در میخانه ایمشو ارام واز واز بکه

ارای جم بین عاشقیل عالم پف و ساز بکه

ساقی غم بسه تا کی بنیشم دس و زرانی

و گرد ناز سازد خه ور یار دلنواز بکه

پیته لوسه دلم ساقی برَسن قدح و جامی

و عزرائیل بیوش ارای کشتنم دی کم ناز بکه

چاویلم مَس جمال و مدهوش کرشمه ی یاره

دلت ار صاف بود و خدا ترک صد نماز بکه

**************************************


ساقی برِشن یه ی جامی شراو

حالم خوب نیه خراوم خراو

سیب و انگور و حور بهیشتی

خاو و خیاله سراوه سراو



***********************

گلاراو

 

گلاراومه ،  گلاراومه

 وَی شو تاره ، خوَره تاومه

ارای دیوریت خلیو خاومه

 شیت لیلی ِ م مجنون ناومه

عکست هر لحظه له بر چاومه

 گلاراومه ، گلاراومه

 صبح تا ایواره هرغم راومه

یه عذاب روژ نا ثواومه

 سوزه سوز ناله بان پراومه

یه سجده ی سر ژیر آومه

 گلاراومه ، گلاراومه

 اگر بزانم پَر ماهی دلد و قلاومه

آسمان فرش پوش گل کلاومه



************************************

ئێ ئاســــمانه مــاڵمه / رضا موزونی

ئێ ئاســــمانه مــاڵمه   / رضا موزونی


مه‌لؤچگم مه‌لؤچگم 
گنجشکم و گنجشکم
دنیام گه‌ورا، خوه‌م بؤچگم 
دنیایم بزرگ ،اما کوچکم

وه ئێ زه‌ڕه‌یل باڵمه                        
 با این بالــــــهای کوچکم
ئێ ئاســــمانه مــاڵمه                       
این آسمان مال من است

مشتێ برنج که‌می گه‌نم                      
مشتی برنج یا اندکی گ
رووزی خوه‌مه م هه‌ڵچنم                      
روزی خودم هست که برم چینم

نه‌ڕمانمه ماڵ که‌سێ                          
خانه ی کسی را خراب نکرده ام
نه‌شکانمه پا و ده‌سێ                         
پا ودست کسی را نشکسته ام

دوئام یه‌سه ڕووژ و شه‌وان                     
شب و روز دعایم این است                             
بشکێ هه‌ر چێگه تیرکه‌وان                   
هر چه تیر وکمان شکسته شوند




[ یکشنبه بیست و دوم بهمن 1391 ] [ 10:10 ] [ مهندس وحید اکجوان و مهندس علی مرادی ]


پرم سزیا له پای شوله چراخت

گلاره راسکم مردم له داخت

نه دوریشم نه شارو گر نه گلچین

کمی تک دم له قی پرچین باخت
*****************************
دلم بیطاقت و دردم گرانه

هناسم جور دم آسنگرانه

هوا تپ و نم وشوگار زمسان

کمی تک باره ور تر سرد مانه
***************************
هناسه سرد ورنج بیَورَه خوم

له ناو مالِ خوم درودرهَ خوم

سرانه پیری ودرد نداری

و او نازاریه آخر شرهَ خوم
*****************************
دلم تنگو ،ريم ديوره و چوم تار

و كوس كفتيو ،او چار نا چار

تو نيش ايوشي نيه دردت وگيانم

شراوت ار نمن ساقي خرگ بار

[ یکشنبه بیست و دوم بهمن 1391 ] [ 10:7 ] [ مهندس وحید اکجوان و مهندس علی مرادی ]

[ یکشنبه بیست و دوم بهمن 1391 ] [ 10:7 ] [ مهندس وحید اکجوان و مهندس علی مرادی ]


من جانشین "میرزاده" در اکستر رادیو کردی کرمانشاه بودم / گفتگو با ابوالقاسم پرندیان نوازنده قدیمی کرمانشاهی "آقای خالقی آن سال ها یک جوان خیلی خوشتیب با موهای فرفری و تیپ امروزی بود. این هنرمند تعدادی آهنگ را با ارکستر رادیو کرمانشاه اجرا کرده که صدای ساز "مجتبی میرزاده" در آن ها مشخص است. من هم در چند کار وی (سال های 46 تا اواخر 48) ساز زده ام."

خبرگزاری بین المللی کردپرس _ سرویس موسیقی: بی گمان ارکستر معروف رادیو کردی کرمانشاه یک نقطه عطف در تاریخ موسیقی مناطق کردنشین محسوب می شود. ارکستری که زمانی با حضور خوانندگان معروفی مانند: حسن زیرک، خالقی، مرتضی تندرو، ابراهیم خوشنوا، لرنژاد، پیرخدری و ... شنوندگان بسیاری داشت و همه را مجذوب خویش کرده بود. اعضای این ارکستر هنوز هم پس از سال ها از جایگاه ویژه ای در میان هنردوستان برخوردارند. یکی از این هنرمندان مطرح قدیمی استاد ابوالقاسم پرندیان است. وی پس از رفتن استاد مجتبی میرزاده به تهران به عنوان جانشین وی وارد ترکیب این ارکستر معروف شد. پرندیان در سال های حضورش در ارکستر رادیو کردی کرمانشاه (مقطع 46 تا اواخر 48) در کارهای کسانی مانند استاد مظهر خالقی، سیف اله نادرشاهی (لیوت ره نگینه و کاروانسالار)، مرتضی تندرو (آمان هی آمان)، هاشم ربیعی (گوشواره له گوش)، عزت اله قندرکی (بچیمه بیستون)، ابراهیم خوشنوا، فتانه ولیدی، بهروز توکلی و ... ساز زده است. استاد پرندیان کوله باری از خاطرات ناب و بسیار شنیدنی از سال های حضورش در ارکستر رادیو کردی کرمانشاه دارد که در ادامه می خوانید:

آقای پرندیان از ارکستر رادیو کردی کرمانشاه برایمان بگویید، ارکستری که چند سال نوازنده آن بوده اید؟

آن ارکستر به "ارکستر رادیو کرمانشاه" معروف بود و سرپرستی اش را در ابتدا آقای عبدالصمدی برعهده داشت که "قره نی" می نواخت. اما زمانی که من وارد این ارکستر شدم ترکیب آن دچار تغییراتی شده بود. با رفتن آقای عبدالصمدی به تهران، آقای "محمود مرآتی" سرپرستی ارکستر را بر عهده گرفته بودند. برخی از اعضای قبلی ارکستر مانند "حسن زیرک"، "مجتبی میرزاده" و "استوار درویشی" (نوازنده تار) نیز دیگر در ترکیب ارکستر نبودند. در عوض اعضای جدیدی مانند "محمود بلور" - که یک نوازنده نابینای اصفهانی بود- به ترکیب ارکستر اضافه شده بودند. اعضای ارکستر در سال های 46 تا اواخر سال 48 که من هم به عنوان نوازنده ویولن در آن حضور داشتم عبارت بودند از: محمود مرآتی (سرپرست و نوازنده ویولن)، حسن یحیایی (قره نی)، محمود بلور (عود)، اکبر ایزدی (سنتور)، بهمن پولکی (ضرب) و اسماعیل مسقطی ( تار). خوانندگان آن سال های رادیو نیز عبارت بودند از: "سیف اله نادرشاهی"، "مرتضی تندرو"، "هاشم ربیعی" و "ابراهیم خوشنوا".
آهنگ هایی که توسط این ارکستر ساخته می شد در میان مردم بسیار محبوب بودند. آن سال ها به دلیل اینکه هنوز تلویزیونی در کار نبود مردم  خیلی به رادیو گوش می دادند و "رادیو کردی کرمانشاه" از صبح تا غروب زیباترین آهنگ های کردی را به صورت با کلام و بدون کلام پخش می کرد که بسیار پرطرفدار بود. قبل از این در دهه 30 تنها رادیویی که در کرمانشاه برنامه داشت "رادیو ارتش" بود که تنها در شب های سه شنبه به مدت دو ساعت از طریق فرستنده ارتش پخش می شد، ولی رادیو جدید 24 ساعته بود و در طول شبانه روز آهنگ های زیادی پخش می کرد.

"حسن زیرک" یکی از خوانندگان معروف رادیو کردی کرمانشاه بوده. از جایگاه هنری حسن زیرک در ارکستر آن سال های رادیو بگوئید؟

"حسن زیرک" در زمان حضور "مجتبی میرزاده" معروفترین خواننده ارکستر رادیو کردی کرمانشاه بود و آهنگ های بسیار زیبا و قشنگی را اجرا کرد. "میرزاده" برای من تعریف می کرد که "حسن زیرک" اغلب آهنگ هایش را خودش می ساخت و ارکستر رادیو تنها یک پیش درآمد برای کارهایش می ساخت. او یک خواننده بسیار بااستعداد و کم نظیر بود که خودش فی البداهه اشعار آهنگ هایش را می سرود.

مظهر خالقی هم آن زمان ها با ارکستر رادیو همکاری داشتند؟

آقای خالقی آن سال ها یک جوان خیلی خوشتیب با موهای فرفری و تیپ امروزی بود. این هنرمند تعدادی آهنگ را با ارکستر رادیو کرمانشاه اجرا کرده که صدای ساز "مجتبی میرزاده" در آن ها مشخص است. من هم در چند کار وی (سال های 46 تا اواخر 48) ساز زده ام. البته آقای خالقی بیشتر با ارکستر رادیو سنندج همکاری داشتند ولی به دلیل نزدیکی مسیر آهنگ هایی را نیز با ارکستر رادیو کرمانشاه اجرا می کردند. نحوه همکاری هم به این صورت بود که معمولاً ایشان آهنگ را می آورد و ما تنها یک پیش درآمد برای آن تنظیم می کردیم، اینگونه نبود که آقای خالقی بیاید و چند جلسه با ارکستر تمرین کند.
آقای خالقی یکی از بهترین خوانندگانی بود که رادیو کردی کرمانشاه تا آن روزگار به خودش دیده بود. تحریرهای به خصوصی در صدای ایشان وجود داشت که دیگر خواننده ها از اجرای آن ها ناتوان بودند. خواننده ای مانند "خالقی" پیدا نمی شود و شاید بعدها هم پیدا نشود. حضور خوانندگان معروفی مانند "حسن زیرک" و "خالقی" و باعث معروف شدن رادیو کرمانشاه شده بود.

گفتید آقای مسقطی هم عضو ارکستر رادیو کردی کرمانشاه بوده اند، نحوه همکاری ایشان به چه صورت بود؟

آقای مسقطی عضو دایمی ارکستر بود. ایشان قبل از آن هم در ارکستر رادیو ارتش حضور داشتند. مسقطی در عالم موسیقی واقعاً یک نابغه بود. او همه سازها را می نواخت، مثلا  اگر زمانی آقای بلور حضور نداشت به جای او "عود" می زد. مسقطی حتی ویولن هم می زد، منتهی چون چپ دست بود باید جای سیم ها کمی عوض می شد. همچنین آقای مسقطی آن سال ها کارهای زیادی مانند "په پو سوله یمانی" را با صدای خودش ضبط کرد که من هم در آن ها ساز زده ام. 

این مسئله که ایشان در مجالس جشن هم به اجرای برنامه می پرداخت برای حضورش در ارکستر رادیو مشکل ساز نبود؟

آقای مسقطی معمولاً این کارها را به گونه ای بی سر و صدا انجام می داد. مثلاً چندتا تا گروه داشت که بیشتر آن ها را به مجالس می فرستاد و خودش اغلب به شهرهای همسایه مانند ایلام و ... می رفت. تقصیری هم نداشت مگر می شد با سی، چهل تومان حقوق ماهیانه رادیو زندگی کرد. در واقع آقای مسقطی مجبور بود که از آن طریق هم به امرار معاش بپردازد به هر حال او چندتا بچه تحصیل کرده داشت که باید هزینه هایشان را تأمین می کرد.

به موضوع همکاری شما با ارکستر بپردازیم. شما از چه سالی وارد ارکستر رادیو کردی کرمانشاه شدید؟

آقای میرزاده در اوایل سال 46 به تهران رفت و شش ماه پس از ایشان من به عنوان جانشین میرزاده دعوت به همکاری شدم.

شما قبل از این با مجتبی میرزاده آشنایی داشتید؟

از خیلی سال پیش ایشان را می شناختم. یادم هست دانش آموز کلاس هفتم دبیرستان محمدرضاشاه - در چهارراه دانشسرا - بودم و حدود یک سالی بود که ویولن می زدم. یک روز به مناسبت روز پیش آهنگی یک گروه متشکل از حسین البرزی، چنگیز البرزی (پسر عموی حسین که تار می زد) و هاشم ربیعی (خواننده) برای ما برنامه اجرا کردند. بعد از اجرای برنامه یک کودک خردسال روی سن آمد که مجتبی میرزاده نام داشت. او ویولن خیلی قشنگی می نواخت. بعد از اتمام برنامه پشت سن رفتم و با او آشنا شدم. من و میرزاده کم کم با هم دوست شدیم. او به خانه ما می آمد و من ضبط صوتی داشتم که با کمک آن آهنگ های پریز یاحقی را با هم تمرین می کردیم. میرزاده از من متبحرتر بود و حالت های زیبایی را در ویولن نوازی به من نشان داد. دوستی من و مجتبی میرزاده تا درگذشت نابهنگام این هنرمند ادامه داشت. در آن سال ها نزد آقای مرآتی و سیروس توتیایی و هر کسی که دانشی در زمینه موسیقی و ویولن داشت می رفتم. من مرحله به مرحله پیش رفتم تا اینکه کم کم وارد ارکستر رادیو شدم. آن زمان مقر رادیو هنوز در خیابان شاه بختی (معلم شرقی فعلی) و در ساختمان خدیوی قرار داشت.

شما قبل از ورود به ارکستر رادیو کردی کرمانشاه از چه سوابق هنری برخوردار بودید؟

من از 9 سالگی ساززدن را آغاز کردم. آن زمان کسی برای آموزش نبود. یادم هست فردی بود که در طبقه بالای قنادی شمشماد عسگری مغازه عکاسی داشت که ویولن هم می زد. او یک عمامه دور سر افراد می پیچید و آن ها را کنار تصویر هواپیما می گذاشت و عکس می گرفت. من یک سالی پیش این آقا بودم. بعد هم آقای فروهر به عنوان معلم سرود به کرمانشاه آمد که از روی نت درس می داد. او خانه ای واقع در برزه دماغ بالاتر از بیمارستان دکتر پرندیان (روبری کوچه دادگستری) اجاره کرده بود که هم محل زندگی اش بود و هم در آن موسیقی تدریس می کرد. آقای فروهر همچنین یک ارکستر درست کرده بود که رهبری آن را نیز به عهده داشت.
همچنین من قبل از ورود به ارکستر رادیو حدود 13 سال در اغلب برنامه های هنری آموزش و پرورش ساز می زدم. آن سال ها هر دبیرستانی که قصد اجرای برنامه هنری داشت با مسئولین دبیرستان ما تماس می گرفت و من هم با خواننده و یا گروه سرود آن دبیرستان برنامه های تمرینی می گذاشتم و در مناسبت های مختلف به اجرای برنامه می پرداختیم. با برنامه هایی که اجرا کردم توانستم خودم را در میان اهالی موسیقی کرمانشاه مطرح کنم.

چگونه وارد ترکیب اصلی ارکستر شدید؟

ورود به ارکستر رادیو کردی کرمانشاه کار ساده ای نبود و باید طی مراحل مختلف کیفیت نوازندگی و پنجه شما را می دیدند. یک داوطلب می بایست چند مرتبه با ارکستر برنامه اجرا می کرد تا کارش توسط کارشناسان بررسی شود. آهنگی که ما می نواختیم حدود یک ربع ساعت بود که بین آهنگ باید یک تکنوازی در همان دستگاه نواخته می شد که ممکن بود خواننده هم با آوازش نوازنده را همراهی کند. بعد از اجرای این تکنوازی دوباره آهنگ ادامه می یافت. از طریق این تکنوازی ها کیفیت کار نوازنده ها را مشخص می کردند و در صورت جلب رضایت سرپرست گروه یواش یواش در ترکیب ارکستر پذیرفته می شد. آن ها روی نت خوانی هم بسیار تأکید داشتند و بارها از من خواستند که از روی نت کارهای مختلفی را اجرا کنم.

شما شخصا به ارکستر رادیو مراجعه کردید یا اینکه کسی معرف شما بود؟

من آن سال ها بسیار جوان و جویای نام بودم و دوست داشتم با عضویت در ارکستر معروف رادیو کردی کرمانشاه خودی نشان بدهم. بنابراین تقاضایی برای عضویت در ارکستر رادیو نوشتم و به آقای ناصحی سرپرست بخش موسیقی رادیو تحویل دادم. این آقا کارمند بلندپایه رادیو کرمانشاه و به نوعی همه کاره بود. مدتی بعد از من دعوت به عمل آمد. اولین برنامه ای که من اجرا کردم در رادیو ایران و با آقای ابراهیم خوشنوا بود. در آن سال یک دختر خانم کرمانشاهی برای حضور در یک برنامه بیست سئوالی به رادیو تهران دعوت شده بود که در بخشی از این برنامه ما به عنوان سوغات هنری کرمانشاه به اجرای برنامه می پرداختیم. من و آقای خوشنوا یک هفته تمام در هتل اکسسیور تهران مستقر بودیم و برای تمرین به رادیو ایران می رفتیم. نوازندگانی هم از دیگر شهر ها آمده بودند که ما با همکاری آن ها یک ارکستر چهار نفره تشکیل دادیم. کاری که ما آماده کرده بودیم یک آهنگ کردی بسیار زیبا با نام "ئاخ به له نجه" با صدای ابراهیم خوشنوا بود که بسیار مورد استقبال قرار گرفت و بعدها بارها و بارها از رادیو پخش شد. من در ابتدای این آهنگ یک قطعه شوشتری در دستگاه همایون به صورت تکنوازی نواختم که باعث معروفیتم شد و ارکستر پس از این اجرا مرا به عضویت خود پذیرفت. آن سال ها بسیار مهم بود که یک نوازنده صدای سازش از رادیو پخش شود.

کدام قسمت از ساختمان خدیوی به ارکستر رادیو اختصاص داشت؟

استودیو مخصوص ضبط کارهای ارکستر در همین قسمت ورودی ساختمان قرار داشت و در همان اتاق های جلویی به تمرین می پرداختیم. طبقه بالا هم اتاق رئیس رادیو و دیگر کارمندان قرار داشت. ساختمان خدیوی بسیار بزرگ بود و در همین بخش ورودی چهار پنج ردیف اتاق داشت. البته اتاق هایش را برای استودیو نساخته بودند، اتاقی هم که کارهای ارکستر در آن ضبط می شد حدود 16 متر بود و دیوارهای آن را با عایق صدا پوشانده بودند. یک میکروفن بزرگ مانند لوستر از سقف آویزان بود گه همه نوازنده ها دور هم می نشستیم و با علامت رهبر ارکستر کار را اجرا می کردیم. یک میکروفن مجزا هم به خواننده اختصاص داشت. آقایان تیموری و آجیل چی هم صدابردارهای ما بودند که کارها را با دستگاه های ریلی آن زمان ضبط می کردند. در بخش انتهایی ساختمان خدیوی (آن سوی حیاط) هم استودیوهای مخصوص اجرا و ضبط برنامه های رادیو قرار داشت.

یک کار معمولاً پس از چند بار تکرار ضبط می شد؟

این موضوع به آمادگی اعضای ارکستر و به خصوص خواننده بستگی داشت. ارکستری که اعضایش با هم هماهنگ بودند با دوبار نواختن کار را ضبط می کرد و در این بین معمولاً خواننده اشتباه می کرد.

ساعت کار شما در ارکستر به چه صورت بود؟

موسیقی شغل دوم ما بود و هر کسی جای دیگری مشغول به کار بود، به عنوان نمونه آقای مرآتی و آقای پولکی معلم بودند و من و آقای مسقطی هم شغل آزاد داشتیم. کار ما در ارکستر رادیو معمولاً هفته ای سه یا چهار جلسه بود که از پنج بعدازظهر اعضای ارکستر گردهم می آمدند. هر زمانی هم که کار طول می کشید اعضاء حضور داشتند و مثلا ممکن بود گاهی تا 12 شب هم کار به درازا بکشد.  البته برنامه کاری ارکستر مشخص بود. مثلاً روزهای دوشنبه مخصوص تمرین بود و اگر لازم بود روز سه شنبه هم تمرین ادامه پیدا می کرد. معمولاً بعد از چند بار تمرین کار برای ضبط آماده می شد. ارکستر ما موظف بود که ماهی چهار قطعه موسیقایی به رادیو تحویل دهد. در این میان هر هفته یک نفر از اعضای ارکستر موظف بودند یک پیش درآمد برای آهنگ هایی که به ارکستر تحویل داده می شد بسازند. هر کسی هم بیش از یک آهنگ در ماه نمی توانست بسازد در این میان کسی مانند اسماعیل مسقطی که بیشتر از همه فعال بود آهنگ هایی را که می ساخت به اسم کسان دیگری تحویل رادیو می داد.

خوانندگان این کارها همه کرمانشاهی بودند یا اینکه از کسان دیگری هم استفاده می شد؟

همه این کارها با صدای خوانندگان کرمانشاهی ضبط نمی شد. مثلا کسانی مانند "ابراهیم خوشنوا"، "مرتضی تندرو" و یا "سیف اله نادرشاهی" در زمان حضور من هر کدام دو یا سه آهنگ بیشتر اجرا نکردند. بقیه کارها به خوانندگانی مانند "فتانه ولیدی"، "بهروز توکلی" و دیگر هنرمندانی که (اغلب هم خانم بودند) از کردستان می آمدند سپرده می شد. برخی اوقات هم در ماه یکی دو تا از همین آهنگ های کردی معروف را بدون کلام اجرامی کردیم که مردم آن ها را بسیار دوست داشتند.

آیا نوازندگان دیگری هم به جمع اعضای ارکستر اضافه می شدند؟

ما نوازنده ثابت ارکستر بودیم و فرد دیگری به جمع ما اضافه نمی شد. ولی گاهی خوانندگان و یا نوازندگانی که از دیگر شهرهای کردنشین ایران و عراق به کرمانشاه می آمدند ممکن بود شب با بچه های گروه به طاق بستان بروند و در آنجا در یک محفل دوستانه به اجرای برنامه بپردازند. برنامه ای هم با عنوان "به زم هه ینی" از رادیو پخش می شد که در آن آهنگ کسانی که صدایشان بد نبود پخش می شد. البته این کارها با همکاری ارکستر رادیو ضبط می شدند و از استاندارد خوبی برخوردار بودند.

در آمد ماهیانه شما از رادیو به چه میزان بود؟

ما به صورت قراردادی با ارکستر رادیو همکاری داشتیم و بابت چهار آهنگی که به صورت ماهیانه تولید می شد حقوق دریافت می کردیم. آن ها پول آهنگسازی و یا تنظیم یک کار را جداگانه می دادند به عنوان نمونه برای تنظیم یک قطعه و نوازندگی در آن به هر نفر چهار تومان می دادند. اگر کسی سازنده آهنگ هم بود یک تومان دیگر به این مبلغ اضافه می کردند.

آن سال ها کسی که نوازنده ارکستر رادیو کرمانشاه بود چه جایگاهی نزد مردم و دیگر هنرمندان داشت؟

برای یک هنرمند افتخار بزرگی بود که در ارکستر رادیو کرمانشاه ساز بزند. آن سال ها اگر برنامه ای از رادیو پخش می شد با افتخار می گفتیم که ما در این آهنگ ساز زده ایم.

چرا در سال 48 از ارکستر رادیو رفتید. دلیل این قطع همکاری چه بود؟

در اواخر سال 48 از سوی تلویزیون تازه تأسیس کرمانشاه دعوت به همکاری شدم و ارکستر تلویزیون را تشکیل دادم. من تا سال 55 که ارکستر رادیو و تلویزین با هم ادغام شد به عنوان سرپرست این ارکستر به فعالیت می پرداختم.

اکنون پس از گذشت سال ها روزهای حضورتان در ارکستر رادیو کردی و ساختمان خدیوی را چگونه به خاطر می آوردید؟

بهترین آهنگ های آن دوران زمانی که رادیو در ساختمان خدیوی مستقر بود نواخته شدند و پس از سال ها هنوز از شنیدن آن ها لذت می برم. یادم هست آقای نادرشاهی آهنگی به نام "لیوت ره نگینه" با آهنگسازی آقای مسنن را با اعضای اکستر رادیو کرمانشاه اجرا کرد که شنیدنش هنوز برایم بسیار خاطره انگیز است و یا آهنگ "گوشواره طلا" را می خواند که آقای پولکی آن را تنظیم کرده بود. همچنین در برنامه "لاله های بیستون" (برنامه ای شبیه "گلها") هم ارکستر ما یک قطعه بسیار زیبا با صدای آقای هاشم ربیعی اجرا کرد.
بهترین خاطرات من مربوط به همین دورانی می شود که رادیو در ساختمان خدیوی قرار داشت. بیشتر مواقع اگر کار ضبط زودتر تمام می شد با اعضای ارکستر دسته جمعی به طاق بستان می رفتیم و بعضی مواقع هم خانه آقای مسقطی دور هم جمع می شدیم و ساز می زدیم. جمع دوستانه خیلی خوبی داشتیم. یادش به خیر

[ شنبه بیست و یکم بهمن 1391 ] [ 16:5 ] [ مهندس وحید اکجوان و مهندس علی مرادی ]

محمدجلیل عندلیبی در گفتگو با کردپرس:
موسیقی کردی بخش عظیمی از موسیقی ایرانی را تشکیل می دهد
کردپرس _ سرویس موسیقی: محمدجلیل عندلیبی گفت: ادبیات و موسیقی غنی کردی بر موسیقی اصیل ایرانی بسیار اثرگذار بوده و بخش عظیمی از موسیقی بعد از انقلاب را تشکیل داده است.

این موزیسین برجسته ضمن اعلام این مطلب به خبرنگارکردپرس در ادامه به تأثیرات موسیقی کردی بر موسیقی اصیل ایرانی پرداخت و افزود: موسیقی کردی غنی ترین موسیقی ایران زمین است که پیشینه تاریخی بسیار درخشانی دارد. البته موسیقی کردی و موسیقی فارسی با وجود تفاوت ها به دلیل ریشه مشترک قومی، مجاورت مکانی و شباهت های زبانی، بسیار به هم نزدیک هستند.

عندلیبی ادامه داد: ورود "دف" (به عنوان یک ساز اصیل کردی)، "دیوان" و "دوزله" یک حرکت و پویایی تازه به موسیقی اصیل ایرانی بخشید.

این موزیسین که سابقه همکاری با هنرمندان بزرگی همچون محمدرضا شجریان و شهرام ناظری را در کارنامه خویش دارد همچنین خاطرنشان کرد: بعد از 33 سال هنوز بسیاری از ریتم های موسیقایی برگرفته از موسیقی کردی هستند، به خصوص ریتم های کردی مانند "هفت ضربی" و "دو چهارم" بر موسیقی ایرانی بسیار اثر گذار بوده اند.

وی که داوری بخش کلاسیک ایرانی در چهارمین جشنواره ملی موسیقی مقاومت را نیز عهده دار بود در مورد این جشنواره گفت: در مقایسه با سایر جشنواره هایی مانند ذکر و ذاکرین، موسیقی نواحی و آئینی که من در آن حضور داشته ام، سطح کارهای ارایه شده در این جشنواره از پتانسیل بالاتری برخوردار بود.

عندلیبی در مورد کیفیت گروه های کرمانشاهی حاضر در جشنواره ابراز داشت: از میان گروه های سنتی حاضر در بخش کلاسیک ایرانی سه گروه بسیار خوب بودند که دو تای آن ها کرمانشاهی بودند. این جوان ها موزیسین های خوبی بودند که در صورت حمایت قادر به انجام هر کاری هستند.

این هنرمند در پایان سخنانش افزود: مسئولین برای برگزاری اینگونه جشنواره ها باید بودجه بسیار بیشتری در اختیار مردم هنردوست، هنرشناس و مهمان نواز کرمانشاه قرار دهند

[ شنبه بیست و یکم بهمن 1391 ] [ 16:4 ] [ مهندس وحید اکجوان و مهندس علی مرادی ]

اصغر ایمانی در گفتگو با کردپرس:
خوانندگان جوان به ترانه های "کردی کرمانشاهی" اهمیت بیشتری بدهند
"ما خوانندگان "سورانی" خوان زیادی داریم ولی متأسفانه جوانانی که "کردی کرمانشاهی" بخوانند خیلی کم هستند زیرا خواندن با این گویش خیلی سخت است".

کردپرس _ سرویس موسیقی: در مراسم  بزرگداشت زنده یاد یداله رحمانی آهنگساز، خواننده و شاعر کرمانشاهی "گروه بزرگ موسیقی کرمانشاه" به خوانندگی اصغر ایمانی دو  قطعه به نام های "خه مین مه نیشه" و "په روانه" را که استاد رحمانی در دهه پنجاه با ارکستر رادیو کردی کرماشان به سرپرستی استاد محمود مرآتی اجرا کرده بود را دوباره اجرا کرد. پس از پایان این کنسرت فرصتی دست داد تا با هنرمند خوش صدای کرمانشاهی اصغر ایمانی مصاحبه کوتاهی داشته باشیم که در ادامه می خوانید:

شما در برنامه اخیر دو تا از کارهای استاد رحمانی را بازخوانی کردید. از نحوه آشنایی تان با ایشان بگوئید؟

من به یداله رحمانی مهر می ورزم. ایشان یکی از خوانندگان بزرگ خطه کرمانشاه بودند. آشنایی من با زنده یاد رحمانی از چند سال پیش و درست از زمانی آغاز شد که ایشان به رادیو کرمانشاه آمدند. این هنرمند اشعار چند قطعه از کارهای موسیقایی مرا سرودند که به این همکاری افتخار می کنم. در طی این سال ها خاطرات بسیار خوبی باهم داشتیم و جز خوبی، مهر و محبت از ایشان چیزی ندیدم و افسوس می خورم که ایشان خیلی زود ما را ترک کردند.

شما از هنرمندان قدیمی و خوش صدای کرمانشاهی هستید. به عنوان یک خواننده فعالیت های هنری تان را از چه زمانی آغاز کردید؟

من از سال 52 فعالیت هایم را به عنوان یک خواننده در رادیو کردی کرمانشاه شروع کردم و تاکنون کارهای زیادی را در این زمینه انجام داده ام. البته طی سال های اخیر مشکلات روزمره زندگی خیلی زیاد شده اند و همین موضوع باعث شده که از فعالیت های هنری من کاسته شود. با اینحال بنا به خواست مردم فهیم و فرهنگ دوست سعی می کنم حتی الامکان سالی چند کار جدید ارائه دهم. البته کارهایی که ماندگار باشند و گرنه می شود کارهای زیادتری انجام داد.

استاد چه توصیه ای به خوانندگان نسل جوان دارید؟

از خوانندگان جوانان کرمانشاهی می خواهم که به اجرای ترانه های "کردی کرمانشاهی" اهمیت بیشتری بدهند. ما خوانندگان "سورانی" خوان زیادی داریم ولی متأسفانه جوانانی که "کردی کرمانشاهی" بخوانند خیلی کم هستند زیرا خواندن با این گویش خیلی سخت است. خیلی ها سراغ من می آیند و از من می خواهند که صدایشان را چک کنم. متاسفانه اکثر این افراد، آهنگ های خوانندگانی را می خوانند که هیچ تناسبی با صدایشان ندارد. من همیشه با این ها توصیه می کنم که از صدای خودتان استفاده کنید و از هنرمندان دیگر تقلید نکنید. اینها با تقلید خود تنها صدای فلان خواننده را تبلیغ می کنند. البته خود را پیدا کردن خیلی دشوار است و زحمت زیادی می خواهد.

و سخن آخر؟

از مسئولین و همه کسانی که برای موسیقی زحمت می کشند میخواهم که به این هنر بهای بیشتری بدهند. جوانانی هستند که وارد این عرصه می شوند احتیاج به فضا برای ارایه کارهایشان دارند و اگر برنامه های اینچنین وجود نداشته باشد جوانان انگیزه ای برای ادامه کار نخواهند داشت و به انحراف کشیده خواهند شد. ما می توانیم با برگزاری مداوم برنامه های هنری جوانانمان را دلگرم کنیم جوانانی که در آینده عهده دار انتقال فرهنگ کردی به نسل های بعدی هستند.

[ شنبه بیست و یکم بهمن 1391 ] [ 16:4 ] [ مهندس وحید اکجوان و مهندس علی مرادی ]

521- خاس نیامَ‌ی سَر جای خُوَه‌ی!
حسابی او را سر جایش نشاندم!
شأن اجتماعی او را خوب به او فهماندم!
۵۲۲- خاسه، دَسی وَ دَمی رَسی!
خوب است، دستش به دهانش می‌رسد!
خرج خودش را در می‌آورد!
۵۲۳- خاسه خاسه کِردیده ناو کاسه!
خوبه خوبه (به تو گفتم)، نجاست ریختی توی کاسه!
به تو رو دادم، کار را خراب کردی!
۵۲۴- خاسی کَرَه، خُوَل وَ سَره!
خوبی کننده خاک بر سر است!
خوبی با ناکسان، مایه‌ی پشیمانی است!
۵۲۵- خاک خَوَر اَرای نَوَی!
خاک خبر برایش نبرد!
(خدا کند این حرف) در دنیای دیگر به گوشش نرسد!
۵۲۶- خالوژِن کشکی بیه بِکروژِم، اَرّای خُوَه‌د و کشکَ‌گه‌ت، تُفَ ناوِ مَشکَ‌گه‌ت!
زن دایی، کشکی بده با دندان خُرد کنم، تف میان مَشکَت، با این کشک (سخت و بدمزه‌ای) که درست کرده‌ای!
شعری که بچه‌ها دم می‌گرفتند و دسته جمعی می‌گفتند!
۵۲۷- خاله بازی!
چاپلوسی!
۵۲۸- خام شیوِن، آژه شیوِن، بِشیوِن!
دو به‌هم زن، سخن‌چین!
۵۲۹- خان چِرّی و رّاو بطال!
صدای خان به گپ و گفت‌وگوی بیهوده پایان داد!
۵۳۰- خَتم، خَتمِ روزگار!
هفت خط!
لاتِ با تجربه!

[ شنبه بیست و یکم بهمن 1391 ] [ 16:3 ] [ مهندس وحید اکجوان و مهندس علی مرادی ]
چیستان << چه و چه و >> کردی کرمانشاهی



چه و چه و بخشی از فولکلور کردی است و بیشتر متناسب طبیعت و نوع

زندگی مردم کرد است و بخشی عظیمی از فرهنگ کردی رو نشان میده

زنان و مردان و کودکان نقش دارند در مجالس و اوقات فراغت بزرگان و افراد با

تجربه به مطرح کردن چیستان می پردازند و ساعاتی افراد را به تفکر و اندیشه

وا می دارند و موجب تقویت فکر و اندیشه و هوش افراد می گردد

چیستان های کردی خصوصیاتی دارند که آنها را از دیگر چیستان ها متمایز

میکنه

چند تا نکته مهم هم وجود داره که :

1- چیستان های کردی چند تا اسم دارند چه و چه ، چه و چه و ،

چه یکه چه یکه ، چیکه چیکه

2- چیستان های کردی سر شار هستن از استعاره ، ایما ، تشبیه ، جناس

و همجنین استفاده از شعر و قواعد عروضی برای مشکل شدن چیستان و

بهتر محک زدن هوش طرف مقابل که در بعضی مواقع چیستان ها به شکل

مناظره می شدن

3- سازنده اصلی این چیستان ها مشخص نیست و بیشتر به شکل سینه به

سینه منتقل شدن اما در بعضی جا ها از اسم چند نفر بعنوان سازندگان

قدیمی این چیستان ها نام برده شده مانند

سید یعقوب ماهیدشتی ، محمد پاشا رستمی ، منوچهر کولیوند ، اسماعیل

خان جلیلیان ، کدخدا رضا و غیره ...

4- چیستان های کردی در بیشتر مواقع اشاره به یک موضوع خاص نداره و

برای آن چند جواب ممکن است وجود داشته باشه



هدف از این تاپیک

هدف ما هم از زدن این تاپیک این هست که با این بخش از فرهنگ کردی آشنا

بشیم و بتونیم با کمک همدیگه گنجینه خوبی از چیستان های کردی جمع

کنیم سهمی در نگه داشتن فرهنگ کردی داشته باشیم

و به طریق تاپیک ضرب المثل های فقط کرمانشاهی عمل میکنیم

یک نفر هر بار دو چه و چه کردی می نویسه و بقیه در باره اون بحث میکنن تا

به جواب برسن و باز هم چه و چه های جدید

امیدوارم همه همکاری کنند .



برای شرو ع

1-ئارد هه ریای ، ئاسیاو نه دیده

2-قه ن شکیای ، تیشه نه دیده


__________________
زبان مادریم را دوست دارم اما مادرم را بیشتر



یه ی نان سزیا ی دۊ ده سد ،تیه رزی وه دنیا داڵگه

خوه ر تابکه ی خوه ی وه خرد ئیواره نه میا داڵگه

نه ۊ شی کوره م گه ورا بۊه و ،چۊ که و ترێ باڵه و گرێ

تابودنه م هه ر نیه یلمه د، یه ی گر وه ته نیا داڵگه

[ شنبه بیست و یکم بهمن 1391 ] [ 16:0 ] [ مهندس وحید اکجوان و مهندس علی مرادی ]

اصغر ایمانی در گفتگو با کردپرس: غرور و صلابت آواز کردی کرمانشاهی از فرهنگ پهلوانی آن نشأت می گیرد " غرور و صلابت سبک آوازی کردی کرمانشاهی از محیط و فرهنگ پهلوانی کرمانشاهی ها نشأت می گیرد. به عبارتی یک خواننده تا زمانی که منش پهلوانی نداشته باشد نمی تواند این سبک آوازی را به خوبی اجرا کند."

کردپرس _ سرویس موسیقی: اصغر ایمانی را در حاشیه چهارمین جشنواره ملی موسیقی مقاومت ملاقات کردم؛ جایی که این خواننده قدیمی و خوش صدای کرمانشاهی به همراه گروه پیشکسوتان موسیقی کرمانشاه به اجرای برنامه پرداخت. گفتگو را با موضوع سبک آوازی کردی کرمانشاهی آغاز کردیم که در ادامه به گله گذاری های تلخ این هنرمند شایسته از عدم انتشار کارهایش ختم شد. صحبت های این هنرمند پیشکسوت کرمانشاهی را در ادامه می خوانید.

آقای ایمانی مردم شما را بیشتر با آوازهایی که با سبک کردی کرمانشاهی اجرا می کنید؛ می شناسند و در اجرای اخیرتان با گروه پیشکسوتان موسیقی کرمانشاه نیز دوباره از این شیوه آوازی بهره گرفتید؟ از سبک آوازی کردی کرمانشاهی برایمان بگوئید؟

من اگر صدایی کرمانشاهی دارم و به آن می بالم، از هنری است که از گذشتگان این عرصه به ارث برده ام. من به این سبک آوازی بسیار افتخار می کنم و دوست دارم نسل خوانندگان بعد از ما نیز از این نوع آواز با گویش کردی کرمانشاهی بهره بگیرند. کارهای کردی سورانی در دیگر مناطق کردنشین به زیبایی توسط دیگر هنرمندان اجرا می شوند. من با مراکز مختلفی همکاری دارم و آهنگ های سورانی هم اجرا می کنم ولی هنگاهی که آواز کردی کرمانشاهی می خوانم واقعاً به خودم می بالم.

سابقه سبک آوازی کردی کرمانشاهی به چه زمانی می رسد؟

سابقه این آواز به گذشته های دور در شهر کرمانشاه باز می گردد که سینه به سینه به نسل ما رسیده است. ما نیز باید این سبک بسیار زیبای آوازی را که در گذشته بزرگانی مانند علی البرزی، حشمت اله لرنژاد و پیرخدری از آن بهره برده اند را ادامه دهیم.

غرور و صلابت خاصی در سبک آوازی کردی کرمانشاهی وجود دارد. این ویژگی از کجا می آید؟

این غرور و صلابت از محیط و فرهنگ پهلوانی کرمانشاهی ها نشأت می گیرد. به عبارتی یک خواننده تا زمانی که منش پهلوانی نداشته باشد نمی تواند سبک آوازی کردی کرمانشاهی را به خوبی اجرا کند.

از میان نسل جدید خوانندگان کرمانشاهی آیا کسی هست که به این سبک آواز بخواند؟

نه متأسفانه؛ من کسی را سراغ ندارم که این سبک آواز را اجرا کند. البته کسی هم نیست که این سبک را تدریس کند و هرچه هست آواز سنتی است.

زمانی موسیقی کرمانشاه را با پیرخدری و لرنژاد، شهرام ناظری، سیدجلال محمدیان، محمدرضا دارابی و اصغر ایمانی ها می شناختند. حال عده ای جوان آمده اند با ارایه کارهای مبتذل به این جایگاه لطمه زده اند.  نظر شما پیرامون این وضعیت چیست؟

ما برای احیاء، و تداوم آوازی کردی کرمانشاهی و روی سن بردن این سبک خیلی زحمت و عذاب کشیده ایم و امیدوارم  خوانندگان این نوع کارهای بی ارزش آن را از روی سن به پایین نکشند. این کارهای جدید اصلاً قابل شنیدن نیستند زیرا موسیقی باید پیام داشته باشد. بعضی وقت ها که این نوع موسیقی ها را در تاکسی و یا دیگر جاها می شنوم واقعاً خجالت می کشم. این کارها هیچگونه ارزش موسیقایی ندارند و آبروی موسیقی کرمانشاه را برده اند. اگر روزی من مسئول موسیقی این مملکت شوم خیلی ها را به سختی مجازات خواهم کرد زیرا دارند موسیقی را به فنا می کشند.

البته به نظر می رسد اگر زمینه حضور بیشتر خوانندگانی همانند شما در فضای موسیقایی فراهم شود، اینگونه کارهای مبتذل و هنجارشکن مجالی برای عرض اندام نخواهند داشت.

انتشار آلبوم و اجرای کنسرت احتیاج به امکانات مالی دارد. امروزه هنرمندان شرایط مالی خوبی ندارد. من بیش از چهل سال است که در کار موسیقی هستم ولی به دلیل عدم توان مالی هنوز نتوانسته ام آثارم را منتشر کنم تا طرفداران صدای من از آن استفاده کنند. من هیچگونه چشمداشت مالی ندارم و تنها انتشار کارهایم برای من کافیست

[ شنبه بیست و یکم بهمن 1391 ] [ 15:58 ] [ مهندس وحید اکجوان و مهندس علی مرادی ]

سیر تحولات پوشش و البسه مردمان سقز در ادوار مختلف


۱-    داستان ترانه ای که از روی یک پارچه کوپنی ساخته شد.
در یک روز سرد زمستانی سه سال پیش در چنین روزهایی در محل کار دوست مرحومم سید غفور حسنی با دوست مشترکمان آقای محمدامین فتحی که یاد ایام گذشته را با من تقسیم می کردند از وجه تسمیه ی یک ترانه ی قدیمی سقزی و منشا آن و چرا این ترانه بوجود آمده صحبت کردیم.اینکه “دزه‌ بۆره‌” آهنگساز و نوازنده ی آن سالها یک ترانه را به خاطر

خانم دهیمی

خانم دهیمی

وجاهت و زیبایی یک بانوی همشهری ما سرودند که به ترانه ی “چیتی شیرکه‌تی” معروف شد و بسیار گل کرد و سر زبانها افتاد و دایره ی معروفیت آن از حوزه ی سقز فراتر رفت چنانکه در اربیل و سلیمانیه،مهاباد و سنندج هنرمندان دیگری آن را خواندند و پس از قریب به ۷۰ سال هنوز این ترانه از زیباترین و مشهورترین ترانه های کردی است.چیت شرکتی پارچه ای بودکه بدلیل پخش و توزیع آن که از سوی دولت صورت می گرفت به این نام معروف شد.
در سالهای جنگ بین الملل دوم (۱۳۲۴-۱۳۱۹ شمسی) بعلت اشغال ایران توسط متفقین گرانی و نایابی کالاهای مورد نیاز از ارزاق و خواربار تا دیگر مایحتاج مردم گسترش یافت و خلاصه همه چیز نایاب بود حتی پارچه و قماش.دولت جدید ایران به نخست وزیری فروغی برای مقابله با گرانی و پیامدهای آن به سبک کشورهای اروپایی آن زمان که درگیر جنگ بودند اقدام به توزیع کوپن کرد.این کوپن ناشی از جیره بندی کالاها بود و پارچه ی “چیت شرکتی” هم از این مقوله مستثنی نبود.در کاروانسرای تاژه وانچی مرحوم” سید احمد حسنی” جد طایفه ی حسنی،که بزاز بودند هرازچند گاهی این پارچه را میان همشهریان توزیع می کرد….این پارچه را دختر جوان مرحوم حاج محمدصالح فتحی از اعیان آن روزگار پوشید و این پیراهن چنان برازنده ی قامت او بود که اسحاق کلیمی را وادار به هنرنمایی کرد و شعر و آهنگ به یادماندنی چیت شرکتی را سرود و جاودان کرد…
این پیراهن چیندار بلند را که “حمیده خانم” پوشیده بود شاید یکی از خیاطان سقزی و یا یکی از نزدیکانش برای او دوخته بود ولی هرچه باشد موضوع این ترانه برای سقزی ها یک افتخار است،افتخاری که ناشی از زیبایی شناسی هنری و حرمت به مقام زن است.زنی که در همان دوره از دنیا رفت ولی پیراهن چیندارش که از جنس یک پارچه ی کوپنی به نام چیت شرکتی بود برای همیشه ماندگار شد و این در حالی است که در زمان نگارش همین مطالب طراحان مد در میلان،پاریس، و نیویورک پارچه های گرانقیمت و پوشیده از جواهرات و قطعه های الماس را به کار می برند و مشهورترین خیاطان را به خدمت می گمارند و از پیشرفته ترین متد و چرخ های خیاطی بهره می برند و  لباس بر مشهورترین مانکن های جهان می پوشانند و تنها برای لحظاتی چند چشمان کنجکاو و تنوع طلب تماشاگران را نوازش می دهند و شاید این لباس های فاخر را یکی از گرانقیمت ترین هنرپیشه های هالیوود بخرد و در یکی از مراسم سالانه هنری مانند گرامی(gramy)،گلدن گلاپ(golden glup) و اسکار(oscar) که بر روی فرش قرمز می خرامد بپوشد و دیگر هیچ!
دیگر نه نوازنده ای در شکوه آن لباس آهنگ می سازد و نه ترانه سرایی شعری در عظمت پوشنده ی آن….و طبیعی است چون در زمان حاضر پیشرفت های تکنولوژیک که باعث سرعت تغییرات اجتماعی در وجوه فرهنگی آن شده فرصت مزمزه کردن همه چیزی را که به خورد آدم می دهند،سلب کرده و باید همه چیز را به سرعت بلعید….و کمپانی مشهور “مایکل آدام” که کانال تلویزیونی ماهواره ای اش جدیدترین ابداعات لباس را در جهان غرب ارائه می کند فرصت ندارد همه ی آن چیزهایی را که نمایش می دهد یک بار دیگر نشان دهد….ولی در سرزمین ما به ندرت نوآوری مثلاً در پوشش ظاهری صورت می گیرد.حداقل در این یکصد ساله ی اخیر ندرتاً چیزی از لباس ها کم یا اضافه شده،که‌واپاتۆڵ،ڕانک و چۆخه‌،کراس و ده‌رپێ و پشتوێن و له‌چک و سیخمه‌ و کوڵه‌نجه‌ کمابیش مثل قدیم ها مانده اند با این حال تطور و دگرگونی هایی در زمینه ی کیفی و حتی کمی آن صورت گرفته است که نباید نادیده گرفت و البته خوب است مروری بر پوشش و البسه ی مردم این دیار از خیلی قدیم داشته باشیم و تحولات لباس را که بر اثر تبادلات فرهنگی و سیاسی میان اقوام بوجود آمده که شهر ما هم از آن بی نصیب نمانده است بررسی نماییم:

چطور شد که لباس اختراع گردید؟

به طور کلی بررسی داستان تاریخی پوشاک جدا از بررسی تمدن و تاریخ اجتماعی و اعتقادی بشر امکان پذیر نیست-۱-. در دوره ی پارینه سنگی موسیقی و رقص در تقویت معنوی اجتماعات بشری سهم بسزایی دارد.بر روی دیوار غارها نقوش حرکات و ژست های رقص مانندی وجود دارد که آشکار می سازد انسان های اولیه از رقص و حرکات موزون برای رام کردن عوامل طبیعی کمک می گرفته اند. استفاده ازرنگ برای زیبا شدن از هنرهای اولیه بشر است و چون در آن دوره پارچه وجود نداشت از رنگ آمیزی بدن نوعی پوشش ایجاد کرده اند.مصداق این مدعا کشف مجسمه ی زنی در اندازه ی ۶ سانتی متر است با تنی برهنه و بدون لباس به قدمت ۶ تا ۷ هزار سال قبل از میلاد در تپه ی سراب در نزدیکی کرمانشاه و گیرشمن در کتاب خود (ایران از آغاز تا اسلام) تصویر آن را آورده است و این برهنگی حتا تا سه هزار سال پیش از میلاد دیده می شود.

2-	یک بانوی ایلامی بر ظرفی مسین، 13 قرن قبل از میلاد

2- یک بانوی ایلامی بر ظرفی مسین، ۱۳ قرن قبل از میلاد

در این تاریخ یعنی از ۵ هزار سال پیش استفاده از پشم و پوست حیوانات و رشتن آن با دوک های سفالی ابتدایی متداول شد،البته در ابتدا این پشم و پوستها را بصورت لنگ به دور کمر پیچیده اند و تنها به جهت ستر عورت صورت گرفته است.در ایران نخستین پارچه ها در شهر شوش و در دوره ی تمدن ایلام بافته شده اند.در غاری در کوه “دوشمه” در لرستان نیز تصاویری بر روی دیوار نقر شده اند که تن پوش بر تن آنها مشخص است.
در زمانهای بسیار کهن قبل از ورود قوم آریایی به نجد و زاگرس یک تمدن باشکوه و بومی به نام “ایلام” وجود داشت و مناطق فارس،خوزستان،بخش هایی از لرستان و کردستان را شامل می شد و کردستان محل ملتقای تمدن ایلام باتمدن هوریانی که در بین النهرین شمالی و فلات توروس شکل گرفته بود و به سوی شرق گسترش یافته بود و با تمدن های آسیانیک حوزه ی رودهای کورا و ارس (قفقاز) که بطرف جنوب پیشروی کرده بودند بشمار می رفت و بعدها عامل تعیین کننده دیگری که ورود آریایی ها از شرق دریاچه ی خزر می باشد در حوزه ی تمدنی مزبور، به ایفای نقش تاریخی خود پرداخت و جلوه ای از تمدن های بسیار قدیمی را که اتفاقاً بسیار درخشان هم بود از خود به یادگار گذاشت….و شهر سقز که در آن روزگاران باستانی شاید دهکده و یا قلعه ای کوچک بوده است از برخورد این تمدن ها بی تاثیر نمانده است و علت اینکه هنوز یک شهر باقی مانده است-گرچه دوران مهجوریت و مهتوکیت زیادی را هم بر خود حمل کرده است- به یمن قرار گرفتن در محل التقای حوزه های شهرستانیت قدیمی بوده است.مسلماً کارگاههای پارچه بافی در ازمنه ی کهن در منطقه فعال بوده این را از قطعات کربونیزه شده ی پارچه ای قدیمی که در دژ هیدی یا حسنلو کشف شده و یکی از شهرهای معروف پادشاهی ” ماننا ” است استنباط می کنیم -۳-.
نساجان اولیه که پارچه بافی را آموخته بودند با استفاده از ابزارهای جولایی قدیمی که انواع تکامل یافته تر آن تا زمانهای اخیر نیز موجود بود از پشم و کرک و پنبه و کتان پارچه هایی را بافتند که بر قامت سران قبائل و زیردستانش به فراخور وسع مادی افراد انواع درجه بندی شده از نظر کیفی آن پوشانیده می شد.با توجه به تنوع ذوق هنرمندان و همچنین ورود پارچه های مناطق دیگر به این سرزمین احساس رقابت با پارچه های وارداتی در آنها باعث شکوفایی استعدادها و خلاقیت هایشان می شد رفته رفته نقوش و رنگهای بکارگرفته شده پیچیده تر و ظریفتر می شد و کم کم کار بدانجا رسید که از نقره و ابریشم و جواهرات برای تزئین قماش های بافته شده استفاده می گردید…مخصوصاً که در اوج رواج پارچه های ابریشمین چین جاده ی ابریشم مشهورترین شاهراه تجاری  جهان قدیم به شمار می رفت و دیباهای رومی دل های زیباپسند مردمان آن دوره را می ربود،به یمن نزدیک بودن این جاده به این منطقه در مسیری از این راه طولانی،تجارت اقسام مختلف کالاها و از جمله قماش و پارچه متداول و رایج بود و مرغوبترین و زیباترین پارچه ها در این ناحیه خرید و فروش می شد و همچنین صنعت زرگری و نقره کاری و کار بروی فلزات مخصوصاً آهن برای ساخت سلاح و جواهرسازی و هنرنمایی بر روی عاج فیل و شاخ حیوانات،پرورش اقسام دام و چهارپایان از جمله اسب و شتر،پیشرفت معماری زیگوراتی به سبک عیلامیان،پرورش حس تخیل و داستانسرایی و ایجاد اسطوره های حماسی و عشقی و ظهور مذهب بعلت پیچیده شدن روابط اجتماعی که از تضاد طبقاتی نشات گرفته بود و اختراع خطوط هیروگلیفی و میخی برای ثبت وقایع سیاسی و تجاری احساس وجود یک فرهنگ خاص در یک حوزه ی جغرافیایی خاص را برای مردمان این خطه بوجود آورده بود..
آنها خود را از اخلاف پادشاهان کاشی و کوتی می دانستند که قریب به هزار سال در “بابل” سلطنت کرده بودند.پادشاهانی که خدای آسمانی یعنی کاشو (که ش-کردی) را پرستش می کردند و کوتی هایی که کوبنده بودند و کسی را یارای مقاومت در برابر آنها نبود-۴- .

گوده آ/ پادشاه کوتی تبار سرزمین بابل، قرن 15 قبل از میلاد

گوده آ/ پادشاه کوتی تبار سرزمین بابل، قرن ۱۵ قبل از میلاد

بی جهت نیست شلمانسر اول شاه آشور در کتیبه اش می گوید: قوم کوتی که در آسمان این دوره ستاره ای درخشان بود و علاوه بر قدرت از نظر عزم و اراده وحشتی ایجاد می کرد…در مقابل من قیام کرد و دشمنی هایش را تداوم بخشید…قرنها مبارزه میان بازماندگان کوتی ها،لولوبی ها،هوری ها و کاشی ها با دولت آشور که اشتهای سیری ناپذیری برای دست اندازی و سلطه داشت در اطراف دریاچه ی ارومیه عشایر و خاندانهایی بوجود آورده بود که از رقابت های شاهک ها و حکمرانهای اطراف استفاده کرده و بقای خود را تضمین می کردند و بالاخره تصمیم گرفتند برای خود سلطه و اقتداری ایجاد کنند و اتحادیه ای از قبائل و خاندانهای حوزه ی رودهای تاتاهو،سقز،جاغاتو و خورخوره بوجود آمد که بسرعت بر اوضاع مسلط گردید و پادشاهی برای خود برگزید و با تقلید از پادشاهان آشور،اورارتو و ایلام درباری با تشریفات کامل که شایسته ی یک پادشاه بود ایجاد کرد و یک لشکر با فرماندهان نظامی مقتدر که به خوبی میدانهای جنگ را اداره می کردند و یک مجلس به نام ” هنجمنه” یا انجمن که سران تمام عشایر و خاندانها را در بر می گرفت و آراء آنها در اداره ی کشور نافذ و معتبر بود و از اینروست که آندره گدار رئیس موزه ی ایران باستان  در دهه ی بیست و سی شمسی می گوید مردمان دولت ماننا ( حوزه ی شهرستانیت سقز و اطراف آن) اولین مردمانی هستند که شهرنشینی به معنای اصولی را انتخاب کردند-۵-…گدار پس از کشف گنجینه ی زیویه این نظر را ابراز می کند… لباس مردم منطقه ی سقز در زمانی که شاه نشین داشتند!

نقش برجسته آشوری/ خورساباد، قرن 10 قبل از میلاد

نقش برجسته آشوری/ خورساباد موصل، قرن ۱۰ قبل از میلاد

تفرعن و آسودگی تمدن ماننایی همراه با هم چندان نپایید و این آرامش و امنیت با هجوم آشوری ها متزلزل و ناپایدار گردید.ملکه سمیرامیس در قرن هشتم قبل از میلاد با همراهی فرزندش تیکولتی نینو را که بعدها شاه شد بارها به ماننای ثروتمند تاخت ولی مانناها ماندند و در این دوران پرآشوب هنرشان را در اوج حفظ کردند،هنری که برخاسته از پویایی

بزرگان پادشاهی ماننا، قرن 9 قبل از میلاد

بزرگان پادشاهی ماننا، قرن ۹ قبل از میلاد

فرهنگی مردمان این ناحیه بود.از نقوش کشف شده از دوره ی ماننایی به نکته ای حائز اهمیت پی می بریم و آن تنوع و طبقه بندی جامه ها و پوشیدنی های مردمان این کشور است.اقسام جامه ها با متدهای متداول آن دوره پوشیده شده است.یعنی لباس هایی با مدل آشوری،بومی ماننایی و حتی عیلامی و کوتی و لولویی.اما سران و درباریان با توجه به اهمیت و نفوذ فرهنگ آشوری در خاورمیانه ی آن روزگار به پوشاک آن کشور علاقه و تمایل بیشتری نشان می دادند و صدالبته مردمان طبقات مختلف جامعه از پوشش های بومی خود استفاده می کردند.اینکه ما یک تصویری را بر روی یکی از ظروف مکشوفه در منطقه ای ببینیم که مربوط به تمدنی دور از آن دیار مربوط باشد از دو مسئله نشات می گیرد۱- مبادله های اقتصادی میان اقوام که از روابط سیاسی دولتهایشان برخاسته بود۲- نفوذ فرهنگی یکی از دو قوم که بر اثر یک معاهده که ناشی از عدم توازن قوای آن دو طرف معاهده است که کلمه ی سلطه را تداعی می کند.
کشفیات باستان شناسی از کشورهای آشور،اورارتو و عیلام این نکته را اثبات می کند که “ماننا” یک دولت بوده است که کاملاً از استقلال سیاسی و فرهنگی و اقتصادی برخوردار بوده.اما اینکه چرا در بعضی از مناطق این کشور لباس هایی با سبک آشور رایج بوده است به دلیل سلطه ی فرهنگی آشوریان بوده است.زبان آرامی که زبان آشوریان بود علاوه بر اینکه در غرب و جنوب ماننا گویندگانی داشت،زبان بین الدول آن دوره بود و با دست اندازی های آشور به اطراف و اکناف خود و تغییر دادن سیمای اتنیکی آن زمان و اختلاط و جابجایی اقوام زیردست خود باعث نشر زبان خود شدند و به موازات آن شاخصه های فرهنگی دیگری از آن قوم که لباس و پوشاک یکی از آنها بود در بین اقوام آن روزگار مخصوصاً در غرب و جنوب غرب ماننا رایج گردید و ماننا هم از آن بی تاثیر نماند…
از جمله استفاده از پارچه های نازک و طویل به جای کمربندهای چرمی و فلزی که در منظومه ی زاگرس مرسوم بود.این شالهای پارچه ای وجه مشخص و جداکننده ی لباس سامی نژادهای بین النهرین با زاگرس نشین ها بود.اما کلاه های آشور هرگز در تمدن های دیگر متداول نشد.زیرا کلاه یک علامت تخصیص کننده بود و با توجه به بافت عشیره ای و قبیله ای و خاندان سالاری مردمان آن دوره که هر یک علامت مشخصه ای داشتند پذیرفتن استفاده از کلاه قومی دیگر هرگز افتخار به حساب نمی آمد و این امر عجیبی نیست در تمامی ایران و ترکیه پس از کشف حجاب دشمنی مردم با کلاه های غربی که از سوی دولت ترویج داده می شد با واکنش های تندی از جمله پرت کردن و نپوشیدن آن نمود پیدا می کرد.

البسه مادها و شباهتی که با لباس های سنتی کردی دارند
مادها که در نجد ایران و زاگرس شرقی ساکن بودند و به گفته ی هرودوت از ۶ طایفه ی بزرگ برآمده بودند دامدارها و کشاورزان بی آزاری بودند که اجداد آنها از سیبری کوچ

پوشش بزرگان ماد در تخت جمشید، قرن 4 قبل از میلاد

پوشش بزرگان ماد در تخت جمشید، قرن ۴ قبل از میلاد

کرده و در این مناطق مستقر گردیده بودند.آنها ماخوذ از قوم بزرگی به نام آری یا آریا بودند و زبان،لباس و مذهب خود را داشتند آنها اکثراً به مظاهر طبیعی مانند آفتاب و ماه و ستاره و عناصر اربعه احترام می گذاشتند.عقاید آنها در فلسفه ی زروانیزم و اسطوره ی “زروان اکران” تجلی می یافت که آموزه های آن بر پایه ی جدایی معنوی دو نیروی بد و خوب یا خیر و شر که تاریکی و روشنایی و سیاه و سفید از سمبل های آن هستند استوار بود و در این طبقه بندی هر چیزی که در طبیعت وجود داشت به یکی از این دو گروه تعلق می یافت و برای هر چیز خوبی به جهت آلوده نگردیدن از سوی بدی نگهبانهایی برای آن گماشته گردیده بود که از سوی نیروی خیر و نیکی برگزیده شده بودند.مادها ساکنان بومی زاگرس و نجد ایران را دئیوه یا “دیو” می نامیدند و صفت “بد” را به آنها اطلاق می کردند به دلیل همین گرایشات عقیدتی زروانی،ساکنان زاگرس آنها را دیر پذیرفتند و برخوردهای فرهنگی آنها با مشکلات و گرفتاری هایی همراه بود،اما هرچه باشد به تدریج از سوی شرق این آریا های زروان پرست در منظومه ی زاگرس نفوذ پیدا کردند با اقوام آن امتزاج حاصل کرده و خود منشاء دگرگونی های عمیق دیگری در ایران و آسیای غربی گشتند.استیلای آنها بر منطقه به یکباره روی داد و آنها با دغم کردن تمدن های باستانی و بومی دیگر مانند آشوری،هوری،میتانی،اورارتی،هیتی،کوتی،لولی،ماننایی و کاشی کاخ باشکوهی را برپا کردند که کلید آن را به امپراطور مشهوری از آریاهای پارسی دادند که اتفاقاً در امتداد جنوبی زاگرس نشین ها مسکن داشتند و این فاتح مشهور به جایی رسید که شرق و غرب عالم آن زمان را تحت اقتدار و سلطه داشت.”کورش” فرزند “ماندانه” وارث تاج و تختی شد که می باید اقوام مادری و پدری اش را در سایه ی آن به شهرت بی نظیری می رساند و بر تمامی اقوام آن زمان حکومت می راند….
کورش طایفه ی مادر و بزرگان طایفه های ماد را اکرام کرد و برایشان مقامی در ردیف مقام نجبای پارس تعیین کرد.دایی زادگان و عموزادگان او در لوای او یکسان و آسوده می زیستند.لباس دایی زادگان کورش بدون تغییر ماند زیرا قوم مغلوب نبودند و اگر خراجی می پرداختند به همان اندازه بود که عموزادگان پادشاه می پرداختند و در واقع سلطنت کورش و پسرش کمبوجیه ادامه ی امپراطوری ماد بود.
اساطیر ملی در واگویه ی سرگذشت تن پوش

دوباره به دوره ی ماد بر می گردیم زیرا از دوره ی ماد است که تمدنی در نجد و زاگرس شکل می گیرد و طعم سلطه و اقتدار به مذاق مردمان این ناحیه از خاورمیانه خوش می آید و انصافاً اگر این قدرت طلبی و بهتر است بگوییم استقلال طلبی اینان نبود در قرن های بعد با هجوم اسکندر مقدونی و سلطه ی ۱۰۰ ساله ی یونانیان هرگز تاریخی برای ما وارثان تمدن های باستانی باقی نمی ماند تا از آن با افتخار یاد کنیم و همه چیز گذشتگان و نیاکان ما در اساطیر و حکایات رنگ می باخت که البته شاهد مدعای بنده شاهنامه ی شادروان ابوالقاسم فردوسی است که تاریخ کهن را که در زمان او دیگر به افسانه و داستان مبدل شده بود با نظم دلکش و جاویدان خود از خود به یادگار گذاشت.فردوسی پاکزاد که خدایش رحمت کند شاه جمشید پیشدادی را به قولی مبتکر بافتن پارچه می داند:

دگرپنجه اندیشه جامه کرد        که پوشند به هنگام جنگ و نبرد
زکتان و ابریشم و موی و قز        قصب کرد پر مایه دیبا و خز
بیا موختشان رشتن و بافتن        به تار اندر و پود را بافتن
چو شد بافته شستن و دوختن        گرفتند از او یکسر آموخت

مولف کتاب هشت هزار سال تاریخ پوشاک ایران جمشید شاه پیشدادی را با دیوکس یا دیااکو(دیاکۆ-کردی) موسس سلسله ی ماد یا دهیوکیان یکی می داند و نتیجه گیری می کند که اگر اینطور باشد پارچه بافی ایرانی از زمان مادها شروع می شود و این با واقعیت تطبیق ندارد زیرا کشفیات باستان شناسی اخیر ثابت می کند که پنج هزار سال قبل از پادشاهی دیاکو بومیان فلات ایران پارچه بافی از نوع عالی را آموخته بودند.(ص ۷۴-همان ماخذ)
کلمه ی ماد ما را به یاد لفظ “مادیان” یا اسب ماده می اندازد و به همین نمط کلمه ی مادیان نیز با کلمه ی “میدان” قرابت حرفی دارد و اتفاقاً فوراً متوجه این نکته می شویم که بله مادیان را در میدان می دواندند و با مراجعه به آثار قدیمی درمی یابیم که کلماتی مانند مایدشت،الی ماید،مای وجود داشته اند که به هر حال با سرزمین مادهای آریایی تبار که پرورش دهندگان ماهر و خبره ی اسب بوده اند ارتباط تاریخی دارند و این سوارکاران مادی که در کتاب اشعیاء عهد عتیق با عنوان جنگجویانی با کلاه سرخ که از کوهستانها فرود می آیند و نینوا را ویران می کنند لاجرم لباسهایی را پوشیده اند که به آسانی بتوانند بر اسب سوار شوند.آنها ردا می پوشیدند با پیراهن کوتاه و شلوار نسبتاً چسبان یا جوراب شلواری همراه با کلاه نمدی با کفش و کمربند.در فصل سرما نیز از بالاپوش استفاده می کردند.شلوار رکابدار مادها باعث می شد که در حین سوارکاری شلوارشان به بالا کشیده نشود و جالب است ساقپوشی که تا همین سالهای اخیر در بعضی مناطق با عنوان “پوزه وانه” استفاده می شد دارای همین رکاب است که در زیر پا قرار می گرفت.
در مورد بالاپوش مادها گزنفون می گوید سواران مادی هنگامی که شاه از آنها سان می دید دستهایشان را در آستین مانتوهایشان قرار می دادند گاهی هم این شنل به صورت پوستی بر روی شانه افکنده می شده است،اشراف و بزرگان از پوست یوزپلنگ و مردم عادی از پوست گوسفند استفاده می کردند.کلاه مادها علاوه بر حفاظت سر و صورت در مقابل سرما و گرمای کوهستان جنبه ی آرایشی و نمایشی نیز داشته است و برای نمایش خصوصیات مذهبی،صنفی یا قومی و نژادی خود استفاده می کردند.کفش و چکمه ی مادها به قول اومستد که او از قول هرودن در کتابش “شاهنشاهی ایران” می گوید این مادها روی نقش های آشوری جفتی پای افزار بلندکه برای گذشتن از برف مناسب است به پا دارند و اضافه می کند کفش بنددار چرمی با نوک برگشته نشان می دهد که پوشندگان آنها بسیاری از وقت خود را به سواری می گذراندند.کمربند مادها نیز اقسام مختلفی داشته و برای نگهداری سلاح ها کاربرد داشت و دختران و پسران ماد در سن پانزده سالگی کمربند تبرک یافته ای را به کمر می بستند و به همین مناسبت جشنی با عنوان”نوزود” برگزار می کردند.
مادها پیراهن و تن پوش های رنگارنگی در زیر لباس های خود می پوشیدند که یونانی ها کلمه ی آن را با عنوان ” ساراپیس” ترجمه کرده اند این شرح را نویسندگان یونانی مانند استرابون و گزنفون عنوان کرده اند(همان ماخذ).
زنان ماد هم مانند مردان از پیراهن،شلوار،شنل،کفش و کمربند استفاده می کردند اما دامن پیراهن آنها کوتاهتر و شرابه دار است.لباس های آناهیتا که الهه ی آب و باروری بود و نخستین بار مادها او را شناختند و در هزاره ی اول قبل از میلاد به ستایش او پرداختند از همین مدل پوشش است.ص ۱۰۳
جالب است بگوییم که به قول آقای حکمت صنعت پارچه بافی در دوره ی مادها برای خود دانشی را تشکیل می داده است و این پارچه ها در داخل و خارج خریداران زیادی داشته است.تعداد زیادی از این لباس های منقش و گرانبها در گورهای شهر” سارد” که یکی از ایالات ایرانی بوده به دست آمده است(ص ۱۰۷).
چادر نیز از دوره ی هخامنشی مرسوم شده است.دهان بند نیز از زمان هخامنشی ها مرسوم شده است. جوراب از زمان اشکانی ها رایج شده است.رسمی که مربوط به خدمتکاران بود.در دوره ی ساسانی زنان بر روی دوش یا بازوان خود شال هایی می انداختند که بطور مورب از روی شانه ی راست یا چپ می گذشت و تا پایین دامن ادامه داشت.این شال مورب بعدها  بصورت لچک بلند توری زنان سقز و نواحی اطرافش درآمد که گوشه هایش در جلوی سینه گره می خورد و ادامه اش به پشت سر و شانه ها انداخته می شد.

نقش مذهب در انتخاب پوشش

بعلت تعالیم زردشت مردم از لباس های مجلل هخامنشی دوری جستند و فرم آنرا تعدیل کردند ولی در مورد جنس و نقش پارچه کاملاً وسواس بودند و با ورود اسلام به اجتماعات آن دوره ی خاورمیانه این سادگی و بی پیرایگی در پوشاک مردم نمود بیشتری پیدا کرد زیرا تعالیم اسلام بنا را بر سادگی گذاشته بود.
پیامبر به گفته ی جرجی زیدان برد یمانی را دوست داشتند.ایشان می فرمودند لباسی که بر روی زمین کشیده شود علامت تکبر و غرور پوشنده ی آن است.خلفای راشدین هم ساده می پوشیدند ص ۲۷۷ در دوره ی خلافت عباسی (۱۳۲-۶۵۶ ه.ق) تن پوش اعراب به تقلید محض از ایرانیان تحول عظیم یافت و اعراب در این دوره متمدن تر شدند و از مظاهر این تمدن تن پوش آنها بود(همان ماخذ-ص ۲۷۹).

لباس منطقه سقز از دوره ی تسلط ترکان تا کشف حجاب

با ورود مغولان و سپس ترکان قراختایی به ایران دگرگونی های عمیقی در تمام سطوح زندگی اجتماعی بوجود آمد،لباس و پوشش ایرانیان از این انقلابات بی تاثیر نماند.انواع

لباس سران طایفه فیض الله بیگی،قرن 19 میلادی

لباس سران طایفه فیض الله بیگی،قرن ۱۹ میلادی

کلاه،چارقد،روسری سه گوش (لچک)،نوار،عرق چین،روبنده و چادر برای پوشش بدن زنان استفاده می شد.در دوره ی ایلخانیان که پایتخت آنها در ۷۰ کیلومتری شمال شرق سقز قرار داشت چادر یکی از پوشش های مهم محسوب می شد(همان ص ۳۹۷).قبای مردانه (که وا) بنابه گفته ی شاردن و تاورنیه ادامه همان قباهایی است که از دوره ی ساسانی می پوشیده اند که بر دو نوع بوده است یکی جلو باز و دیگر دکمه دار که بر روی آن شالی بسته اند.تاورنیه می گوید” لباسی دارند که به آن که وا یا قبامی گویند و از زانو پایین تر می آید پارچه ی آن خیلی نازک و لطیف است اما میانش را با پنبه فتیله کشی می کنند ولی در تابستان کمتر پنبه می دوزند تا سبکتر باشد.
شال هم از عناصر مهم تن پوش که در دوره ی ایلخانی رواج بسیار داشته که بافت شهر کرمان بوده و به شال پشم کرمانی مشهور بوده (ص ۴۳۱) در دوره ی صفوی نیم تنه ی بدون آستینی وجود داشته که تا کمر رسیده است و به آن کردی می گفتند.پارچه ای نرم و آستردار که از جنس پوست بره یا خز بوده است.

از دوره ی صفوی تا آغاز سلسله ی پهلوی تغییر چندانی در فرم پوشش مردم منطقه و سقزی ها بوجود نیامده است تا اینکه در سال ۱۳۱۴ شمسی فرمان کشف حجاب از سوی پادشاه اوضاع را نه تنها در شهر ما بلکه در سراسر کشور پهناور ایران عوض کرد که در جای خود به آن خواهیم پرداخت. اهالی سقز نسبت به سایر بلوکات قرب جوار متمدن محسوب می شوند.مردمان باشعور و باتربیت دارد لباس آنها شبیه لباس مردمان سنندج و سلیمانیه است(ص ۳۷/تحفه ی ناصری)

پوشش کسبه و بازرگانان عمده سقز در اوایل قرن 20 میلادی( حاجی میرزا عبدالله صدیقیانی- حاجی محمد صدیقیانی-..)

پوشش کسبه و بازرگانان عمده سقز در اوایل قرن ۲۰ میلادی(از چپ به راست:حاجی مستوفی- حاجی محمد صدیقیانی- حاجی میرزا عبدالله صدیقیانی- ...-...- حاجی شیخ محمود)

در اوایل قرن بیستم میلادی شهر سقز سه گروم مردم را در خود جای داده بود:۱-مسلمانان سنی مذهب ۲- کلیمیان-۳- بعضاً تجار ترک تبار که بواسطه ی مراودات اقتصادی با محیط این شهر تجاری اخت شده بودند و اقامت های طولانی آنها باعث رحل اقامت افکنی دائمی و ازدواج با فرزندان بعضی خانواده های بومی سقز می شد.
این تاجران ترک تبار شیعه مذهب که از تبریز،زنگان و همدان آمده بودند پدربزرگهای افرادی از مردمان این شهر هستند که به کردی صحبت می کنند.مادران یا پدرانی از تبار آن تاجرها دارند که شهر سقز را دوست داشته اند و وفادارانه جذب فرهنگ این مردم شده اند.

لباس های مردانه سقز قبل از کشف حجاب(حاج محمد صالح فتحی- )

لباس های مردانه سقز قبل از کشف حجاب(از چپ به راست:حاج محمد صالح فتحی-...-مرحوم کاریزه ای-...- )

زنهای ترک سقز اکثراً لباس محلی خود را می پوشیدند و زنهای کرد کلیمی نیز لباس های خود را داشتند و کردهای مسلمان هم همینطور.مردان سقزی اعم از سه گروه بالا بعلت روابط اجتماعی و کاری کم کم یاد گرفته بودند که مانند هم لباس بپوشند و پس از کشف حجاب این یکدستی بیشتر به چشم می خورد زیرا اکثراً کت و شلوار می پوشیدند و دیگرانی که به شدت در مقابل تعویض تن پوش مقاومت می کردند تمهیداتی برای تعدیل این دگرگونی اجباری اندیشیدند از جمله پوشیدن کت های کوتاه بر روی شلوار کردی یا پوشیدن کت و شلوار همراه با مندیل ها و دستارهای کردی.روحانیون مسلمان و یهودی هم تکلیفشان روشن بود آنها همان لباس های مذهبی و سنتی خود را می پوشیدند مثلاً در عکسی که به مناسبت افتتاح کارخانه برق در سال ۱۳۱۸ توسط پرویز خان ارمنی از جمعی از مردان مشهور سقزی آن زمان برداشته شده چند نفری هنوز لباس کردی بر تن دارند و مرحوم خواجه “گاوریل خامانی” رئیس جماعت کلیمیان نیز با لباس آیینی خود ظاهر شده است.این موضوع نشاندهنده ی تسامح و مدارای دولت با مردم پس از چند سال ازصدور فرمان کشف حجاب است اگرچه در اوایل اجرای این فرمان شدت عمل و خشونت ماموران پلیس شهری و امنیه ها در دهات علیه زنان-مخصوصاً- عرصه را بر همگان تنگ کرده بود و جنگ مشهور “ملا خلیل گورعمری” در اطراف سردشت بر علیه فرمان بر داشتن حجاب با قوای دولتی روی داد و سرانی چند از عشایر کرد با قوای دولتی همداستان شده و قیام ملاخلیل را سرکوب کردند اما خود هرگز راضی نبودند که اهل حرم آنها کشف حجاب کند،زنان آنها حتی اجازه ی نشستن جلوی دوربین عکاسی را نداشتند و این درحالی بود که بعضی از آغاهای رئیس عشایر با پرت کردن دستار و لباس کردی به یکباره فانل و فراگ و کت دم دار و کلاه سلیندر آمریکایی می پوشیدند و پذیرفتن این مسئله را عادی و معمولی جلوه گر می شدند.

عکس وسطی :لباس یکدست مردانه / کشف حجاب 1314 شمسی (از راست آقای محمد سعید امینی،حاجی محمد کلانتر،حاجی مصطفی دیهیمی)

عکس وسطی :لباس یکدست مردانه / کشف حجاب ۱۳۱۴ شمسی (از راست آقای محمد سعید امینی،حاجی محمد کلانتر،حاجی مصطفی دیهیمی)

در سال ۱۳۸۳ شمسی با پیرمرد ازپاافتاده ای در میدان ماست صحبت می کردم اتفاقاً مطلبی را برایم بازگو کرد که بد نیست خوانندگان هم در جریان باشند:وقتی کشف حجاب شد پلیس های شهربانی بسیار مردم را اذیت می کردند به زور چادر را از سر زنان بر می داشتند و عمامه و دستارها را از سر مردان پرت می کردند و جریمه های سنگینی برای کسانی که از این فرمان تخلف می کردند می بریدند.با مادرم (آمنه خانم سۆڵێ( به حمام انوری “حمام نمره” می رفتیم به یکباره سید احمد پاسبان جلوی ما سبز شد و با شدت چادر مادرم را بر داشت و او را دستگیر کرد و به شهربانی برد.

مردم سقز به شلوارهای دولتی که لباس رسمی نامیده می شدند”ته‌نگه‌تۆمان” یا تنبان تنگ و به کلاه شاپو هم “شه بکه” می گفتند.در دهات وقتی یکی از این آدم های بیچاره می خواست به شهر بیاید پیش یکی از اهالی هم ولایتی اش که تنگه تومان و شبکه داشت می رفت و از او خواهش می کرد لباس هایش را به او قرض دهد!با تمام اینها برای افزودن اطلاعات عمومی همشهریان این نکته را بگویم که اولین خانم که در سقز روبنده و چادر را از سر برداشتند خانم” حاج زلیخا” بوده اند.از ایشان فرزندی بر جای نمانده ولی بسیاری از همشهریان قدیمی ایشان و شوهر مرحومشان “حاج رحمان عاملی” را به یاد دارند.

شرح پوشش زنانه سقز

اجزای لباس یا بهتر است بگوییم پوشیدنی های سقزی ها که بر حسب فصول سال متغیر بود برای مردان و زنان و کودکان و صنفهای مذهبی مختلف بود.زنان مسلمان اقسام پارچه های زربفت و منقوش را برای پیراهن چیندار خود که (کراس)نامیده می شد به کار می بردند که از ۳ بخش تشکیل می شد:
۱-    دامن (داوێن) ۲- بالاتنه (باڵا) ۳- آستین( قۆڵ) ، در محل الصاق آستین ها به بالاتنه در زیر بغل یک تکه پارچه ی چهارگوش کوچک بنام ” گرده‌ڵه‌” متصل می شد که از چسپیدن پارچه به زیربغل جلوگیری می کرد.

لباس زنانه بر تن چند دختر خانم سقزی 1350 شمسی/ جشن فرهنگ و هنر، سالن دخانیات سقز

لباس زنانه بر تن چند دختر خانم سقزی ۱۳۵۰ شمسی/ جشن فرهنگ و هنر، سالن دخانیات سقز

شلوار زنانه ی داراپه دار که در مچ پاها اغلب با یک نخ ضخیم که فتیله کشی می شد تنگ می گردید (ده‌رپێ) که از دو بخش تنه و خشتک (نافه ک) تشکیل می شد در بالای آن بوسیله ی بند که فتیله کشی شده بود در کمر محکم می شد.شلوار زنان یهودی فاقد خشتک بود و اصولاً آنها کمتر از شلوار استفاده می کردند یا شلوارکی کوتاه که تا زانو می رسید که به آن( تونکه) می گفتند می پوشیدند.در زمستانها ده‌رپێ یا شلوار زنانه از یک شلوار آستردار تشکیل می شد و میان پارچه و آستر را از پنبه انباشته کرده و کوک می زدند،این شلوار بسیار گرم بود اکنون شلوارهای دولایه که از پشم شیشه پر شده اند تصور آن ده‌رپێ ها را آسانتر می سازد.
شال یا نوار پارچه ای بلند چند متری که سقزی ها به آن (پشتوێن( می گویند و وقار،ابهت و شان زن و حتی مردها را نشان می دهد اغلب از پشم که ساخت شهر (لیون) فرانسه است استفاده می شد و این رویه هنوز هم ادامه دارد.این پشم ها منقوش،لطیف،رنگارنگ و مرغوب هستند که البته در این دوره اجناس کپی شده ی مالزیایی و سنگاپوری آن باب شده و چون ارزان هستند طرفداران زیادی دارد.البته پشم فرانسه دارای پرستیژ بالا است و ثروتمندانی که تصمیم می گیرند برای یک مجلس عروسی یا مهمانی رسمی ولخرجی کنند از پارچه های گران قیمت مزبور می خرند و می پوشند!
جلیقه های آستین دار( سه‌ڵته‌-کوڵه‌نجه‌)،بی آستین( سیخمه) و بالاپوش ها( که‌واشۆڕ) از قدیم متداول بوده اند.جلیقه های آستین دار در فصول سرد رایج بودند و نوع بدون آستین آن در تابستان و بالاپوش ها که مدت هاست در شهر سقز استعمال نمی شوند در تمام فصول پوشیده می شدند.اصولاً بالاپوش ها وسیله ی حجاب و پوشش ظاهری زنها بودند و تا دوره ی رضاشاه هیچ زنی جرئت نداشت بالاپوش و چادر نپوشد.
لبه های جلیقه ها را با سکه های نقره ای زینت می دادند بعدها از اشرفی های طلا نیز استفاده می شد.اصطلاحاً به این نوع زیور و زینت ” گۆبه‌رۆک” می گفتند که بعضی وقتها مانند رشته های دنباله دار بوسیله ی سیم های نقره ای درهم تنیده می شدند.زنهای مسن در جلوی یقه ی خود و درسمت چپ جلیقه هایشان رشته های بافته شده ی میخک یا دانه های مر (سمڵ) الصاق می کردند که در انتهای این رشته های کوتاه نیم وجبی و چندسانتی متری از دانه ها و مهره های قیمتی استفاده می شد.به این رشته های میخک زیبای بافته شده اصطلاحاً “حاجه‌ڵه‌” می گفتند.برای رساندن دولبه ی بالاپوش (که‌واشۆڕ) یک گیره ی بلند فلزی تزئین شده بنام “گوڵ” بکار می رفت.
زنهای یهودی در بیرون از خانه پیراهن چین دار بلندی می پوشیدند، اغلب مثل زنهای سنندج شال نمی بستند یک نوع دامن کوتاه آستردار که از پنبه پر شده بود و آنرا کوک می زدند به کار می بردند که در زیر کراس یا پیراهن چیندارشان استعمال می کردند و به آن “قڕیه‌ناوار” می گفتند البته زنان مسلمان به آن ” کوڵه‌ ناوار” اطلاق می کردند و می پوشیدند.
کلاه زنان سقزی اعم از مسلمان و یهودی یک پارچه ی ابریشمی بنام شال کرمانی بود آنرا بر روی لچک های توری بلند خود می پوشیدند که میانه ی آنرا بر روی سینه گره زده و به روی شانه های خود می انداختند. قطر این دستار یا کلاغی که پێچ و مێزه‌ر‌ گفته می شد در زنهای یهودی کمتر بود و در مواردی چند مانند زنهای مسلمان به آن سکه های طلا و نقره می زدند. در سالهای بعدتر یک نوع کلاه که به آن ” تاس کڵاو” می گفتند مد شد این تاس کلاو را در بوکان و مهاباد می پوشیدند و در سقز هم اغلب پوشیده می شد.
یک پارچه ی مخملی را روی دوش می انداختند و در جلوی گردن دو گوشه ی بالایی آنرا گره می زدند و به آن ” چاره که” می گفتند. چادر (چارشێو) و چاقچور و تا قبل از کشف حجاب از پچه (پیچه) و روبند هم استفاده می شد.چاقچور را در پایین آن می دوختند و مانند یک کیسه می شد که در درون آن می رفتند.رنگ چادر و چاقچور هر رنگی بود به جز مشکی چون طبق تعالیم دینی پوشیدن رنگ سیاه را برای لباس گناه و ناپسند می دانستند.
جوراب ها همه با دست بافته می شد و اقسام کفشهای چرمی و گیوه مانند چارخ،کاڵه‌،که وش، استفاده می شد کفشهای چرمی زیبا که در سقز توسط کفاشان زبردست دوخته می شد.در پایان این قمست مربوط به زنان لازم است ذکر شود که لباس های زیر زنانه هم از متقال و کرباس وزیرپیراهن های بلند کیسه ای دوخته می شد، که تا بالای زانو می رسید. برای حالت دادن به شال بعضی وقتها نوارهایی به اندازه ی شال از آن رد می کردند که به آن ” ناوئاخن” می گفتند.
با تمام اینها به علت پوشش ظاهری یکدست که همانا استفاده از چادر، چاقچور، پیچه و روبند در بسیاری موارد تشخیص اینکه زنان متعلق به کدام گروه دینی هستند مشکل بود و این در بیتی از اشعار یک ترانه ی سقزی انعکاس پیدا کرده است:
سه‌رپۆش هه‌ڵێنه‌ بینم جه‌مینت     له‌سه‌رکام دینی بێمه‌ سه‌ر دینت
سرپوشت را بردار تا جبینت را ببینم    به کدام آیین اعتقاد داری تا به آن بگروم

تنپوش بچه های سقزی

بچه ها همینکه می توانستند با پای خودشان بیایند و بروند یک جفت کفش کوچک چرمی با نام “پاپه جانه” برایشحن می دوختند. یک پیراهن بلند ساده به تنش می کردند و یک کلاه کوچک چسبان با نام ” قۆچکه‌” و بعد از آن که کمی بزرگتر شد یک باشلق و بعداً مندیل یا پیچ و مێزه‌ر به مثال بزرگسالان.

یک نجیب زاده سقزی در لباس کنونی سقزی ،دهه ی 50 شمسی

موید الممالک امینی همراه با دو فرزندش

مردان چگونه لباس می پوشیدند؟

در سقز و دهات اطراف آن آقایان کمابیش مثل هم و از یک مدل لباس کردی منحصراً مربوط به سقز و شهرهای اطراف آن استفاده می کردند، زیرا مدل شلوار کورمانج های اورمیه و سلماس و سیلوانه که اصطلاحاً به آنها “شکاک” می گفتند( که البته شکاک ها یکی از چندین عشیره ی کردهای کورمانج در ایران هستند) فرق داشت پاچه ی شلوار آنها گشاد و همانند تنبان های دوره ی اشکانی است. اما پاچه ی شلوار کردی سقزی تنگ تر بود و در دوره ی قبل از مشروطه بعضی از آقایان در آن بند رد می کردند اما بعدها این حالت متروک گردید. شلوار کردی سقز و تمامی مناطق مکری(مهاباد،بانه،بوکان،سردشت) “ده‌رپێ نام داشت و تنها پس از جنگ جهانی اول بود که به تقلید از کردهای عثمانی به آن “پاتۆڵ” گفتند.” که‌وا” یا قبا که یک بالاپوش روی پیراهن و پاتۆڵ بود از پارچه ی آستردار مرغوبی دوخته می شد که در زمستانها داخل آستر را با پنبه انباشته می کردند و سپس آنرا کوک (ته ریب-ته ریو-کردی) می زدند مانند لحاف.دامن این بالاپوش تا روی زانو می رسید.
یک نوع پارچه ی مرغوب که از پشم بز “مرغز” که به آن “مرز” می گفتند و در روستای ترجان که در غرب شهر سقز قرار گرفته بافته می شد در میان اعیان رواج داشت.این پارچه ی “شال” را که هم اکنون از گرانبهاترین پارچه ها برای لباس مردانه ی سقزی است اکثراً برای یک مدل مخصوص پوشاک  با عنوان ” ڕانک و چۆخه‌” که چۆخه‌ی آن همان تونیک مخصوص سربازان اشکانی است و یقه ی باز و بدون دکمه دارد، خیاطان به خدمت می گیرند تا مردان و جوانان این شهر بپوشند و با آن در مراسم عروسی رقص کردی سقزی  برپا کنند.آقای عبدالخالق خداجو استاد گرامی و دبیر جغرافیای سقزی عقیده دارند کلمه ی”تورجان” به معنای”محل بافتن” است.
که‌وا-پاتۆڵ چند مدل داشت، البته در نوع قبای آن اختلافاتی در مورد یقه و آستر آن ها وجود داشت. در گذشته رانک و چۆخه‌ هم آستر داشت که این کار اکنون متروک شده و آستر مخصوص که واهای مدل ستارخانی و مرادخانی است که در دو مدل یقه باز و یقه بسته و در دو ردیف دکمه ی ۶ یا ۷ تایی که از بالا به پایین دوخته می شند معروف بودند. بلیز و پاتول هم یقه بسته و در یک ردیف دکمه دوخته می شد.
برای روحانیون مذهبی مسلمان (ملاها-صوفی ها،سادات و مشایخ) و هاخام های یهودی که به آنها “خلیفه” می گفتند یک نوع عبا (عابا-کردی) می دوختند که تا پشت پاشنه ی آنها می رسید. البته آنها این عباها را روی جلیقه ها و شلوار می پوشیدند. کلاه روحانیون دینی علامت مشخص کننده ی آنها بود. سادات از شال های سبزرنگ،ملاها پارچه های سفید، مشایخ هم اگر سید بودند از پارچه ی سبز و اگر اصطلاحاً از خانواده ی پیامبر نبودند (امی) از پارچه ی سفید استفاده می کردند. خلیفه شه ومل به علت مقام مذهبی خود در میان کلیمیان که وا پاتول و عبای مشکی و شال مشکی می بست و روی سرش کلاه یا عرقچین مشکی کوچکی می گذاشت. آغاها یا خوانین و بگ های اطراف سقز از شال های کشمیری و کرمانی و عرقچین های نمدی منقوش و منگوله دار به عنوان دستار استفاده می کردند و یک پارچه مخصوص چهارخانه ی سیاه و سفید به نام “آغابانو” که در اصل “آق بانو” است روی سرشان می بستند. به عرقچین های کوچک که بعضاً نمدی و یا بافته شده از نخ بودند ” ته قیله” اطلاق می شد. اکنون نیز از پارچه های معروف به “ڕه‌شتی” که شال کرمانی ابریشمی هستند و در کرمانشاه اقسام مرغوب و گرانقیمت آن وجود دارند استفاده می شود.تارهای لبه های پارچه های دستار را طوری می بندند که بر اطراف دستار آویزان شود که به آن “ڕیشکه‌” می گویند.حاجی ها پس از مشرف شدن به زیارت خانه خدا از پارچه های زرد رنگ که به آن ” که‌ شیه‌” می گفتند به عنوان دستار و شال کمر استفاده می کردند تا مشخص شود که حاجی هستند.پیراهن مردانه نیز که به آن “کراس” یا ” می گفتند بدون یقه بود و در انتهای آستین های آن به دو دستمال بلند سه گوشه که درازای آن به بیشتر از یک متر می رسید ختم می شد که به آن “سۆرانی” یا ” فه‌قیانه‌” می گفتند.این سورانی ها را با توجه به لفظ “سوران” که در لهجه ی کردی آن به معنای سوریانی یا آسوری که به مسیحیان کردستان گفته می شد استنباط می کنیم که از این نوع پیراهن که سوریانی ها می پوشند گرفته شده است،البته سوران ها در منطقه ی پژدر،سردشت و قلادزه اجتماعات و روستاهای پرجمعیتی داشته اند.
کفش یا پاپوش مردها در سقز هم بسته به وسع مادی افراد اقسامی داشته اند. اکثراً کفش های چرمی دوخت سقز و بوکان می پوشیدند در سقز استادکارهای ماهر کفشدوز وجود داشتند که چرم های دباغی شده و رنگ شده را که اکثراً رنگ قرمز تیره بودند برای دوختن کفش به کار می گرفتند.
در پایان این بخش بد نیست اضافه کنیم مردها و زنان در موقع کار از یک قطعه پارچه بنام ” به‌رهه‌ڵبێنه‌” یا پیشبند که بر جلوی خود می بستند استفاده می کردند تا لباس هایشان بر اثر تماس با اشیاء و غیره آلوده نشود. در حمام ها  پارچه ای سرخ رنگ که از کتان بافته شده و لنگ (فۆته‌-کردی) نامیده می شد  استعمال می کردند و آخرین پوشش هم که برای همگی یکسان بود کفن (کفن-کردی) از سه تا پنج پارچه کرباس یا چلوار دوخته برای تنپوش قیامت سقزی های فوت شده استفاده می کردند.

صنوفی که با انواع و اقسام تن پوش ها در سقز ارتباط داشتند

در پایان این مقال بد نیست این نکته را متذکر شوم که هدف مولف از نوشتن این سطور تنها و تنها جمع آوری و به ثبت رسانیدن آگاهی هایی از افرادی پا به سن گذاشته است که تا

یک نجیب زاده سقزی در لباس کنونی سقزی ،دهه ی 50 شمسی

یک نجیب زاده سقزی در لباس کنونی سقزی ،دهه ی ۵۰ شمسی

الان از آنها مسن تر و یا آگاه تر به اوضاع و احوال گذشته  که بسیار عادی و روزمره به نظر می رسند  ،به من معرفی شده اندصد البته من محقق تاریخ نیستم این وظیفه ی تحصیلکردگان رشته ی تاریخ است که اوضاع و احوال تاریخی شهر و مملکت خودشان را نگارش کنند حال چه از دیدگاه فلسفی تاریخ باشد یا هر نگاه دیگری که به قضایای تاریخی دارند.من زبان حال و گویای افرادی هستم که در اذهان خود به گذشته رجوع کرده  و یادآوری های خودشان را بازگو کرده اند و من تنها کاتب بوده ام تا آنها را انسجام ببخشم و به عنوان یک سند مکتوب به خوانندگان عرضه نمایم. تاکنون سندی مکتوب در مورد اینکه چه کسی اولین بار لباس را با چرخ خیاطی فلان استاد کار دوخته نداریم. کسی هم گواهینامه ای از که دوره ی خیاطی را در ۱۳۰ سال قبل گذرانده به من ارائه نکرده است ولی چرخ خیاطی بیشتر از ۷۰ سال به سقز نیامده است بروید و به تاریخچه ی اختراع چرخ خیاطی نگاه کنید و ببینید تقریباً ۹۰ سال است این وسیله اختراع شده است.اینکه من وظیفه دارم بیایم فلسفه ی چرخ خیاطی و چرا این وسیله بوجود آمد و اثرات انقلابات فکری و سیاسی و غیره را بررسی کنم فکر نمی کنم ادعای درستی باشد من تنها یک مقاله نویس ساده هستم و با استفاده از تحقیقات میدانی ارتباط منطقی و ظاهری پدیده هایی که در فرهنگ مردم این شهر از خارج به داخل و بالعکس در تبادلات فرهنگی موثر بوده اند ثبت میکنم.کار من ” ثبت در تاریخ” است در یک شهر از یک کشور که اتفاقاً زادگاه من است و هیچ ادعایی هم ندارم و هر کس –اتفاقاً- مورد دقیقتری از نظر وقوع موضوعی دارد با کمال میل خوشحالم تذکر بدهد تا آنرا در مقاله بکار ببرم و حس کنجکاوی آیندگان را در مورد این نسل و گذشتگان دو یا سه نسل پیش از خود را اقناع کرده باشم…اینکه ما بدانیم هر چیزی که ما اکنون از آن استفاده می کنیم یا آنرا داریم الزاماً در گذشته و آینده چگونه بوده است جالب توجه است و ارزش دارد که در باره ی آن قلمفرسایی شود…. برای گنجینه ی اطلاعات عمومی –لااقل- مفید خواهد بود!
به گفته ی آقای محمد کمالی پارچه فروش باسابقه که قبلاً به دستور پدر مرحومشان آقای عبدالقادر کمالی خیاطی را آموخته اند، مردها کار دوختن لباس های مردانه و زنانه را به عهده داشتند بعداً زنانی پیدا شدند که به عنوان خیاط برای خانم ها لباس بدوزند. خیاطان و بزازها اغلب در یک صنف قرار می گرفتند و مردان مسلمان و کلیمی بزاز و خیاط زیادی در سقز مشغول به کار بودند. ایشان به یاد می آورند که در دهه ی سی شمسی پارچه ی سه مهر و داکرون طرح آلمان و کانگای عروس بیشترین فروش را برای لباس های مردانه ی کردی داشتند.دهاتی ها از پارچه ی “شاهی” و افراد متوسط شهری از فاستونی درجه یک و دوی ایرانی و انگلیسی استفاده می کردند. اغلب پارچه های عالی مال ایران بود و بعضاً هندی،پاکستانی و ترکیه ای.فاستونی ایرانی در آن زمان ممتاز بود.
بزازهای کژیمی پارچه ها را بصورت تاقه و با کیلو می فروختند.اصولاً آنها تاجرهای عمده  پارچه بودند و روابط عمومی بالایی با تاجرهای شهرهای دیگر مثل تبریز،همدان و زنجان داشتند. آقای محمدامین فتحی هم می گویند: پدرم حاج محمد صالح فتحی برای اینکه ما بیکار نباشیم مغازه ای در راسته ی اتحاد برای ما باز کرد و پسر حکیم اسماعیل را بعنوان سرپرست ما در نظر گرفت درآنجا ما پارچه را بصورت تاقه(تۆپ-کردی) می فروختیم.بزازی دوره گرد هم وجود داشت.
اغلب بزازها خیاط بودند و یا بالعکس از مشهورترین و قدیمی ترین خیاط ها می توانیم افراد زیر را معرفی کنیم:
۱: خیاط کردی دوز:
میرزا فیض الله نوذری-درویش علی محمد-صالح خیاط در بازار شیخ-ابراهیم قناعت در سرپچه-جعفرحکیم-محمد کمالی-علی قدرتی-محمود احمدی-استاد محمدکریم-آقای محمد اتوکش- -  صوفی محمدامین خیاط، خلیفه‌ خیاط، عبدالکریم باجه‌، اقای طاهری، میرزا محمدرحیم مهرومند، آقای صالح حاجی‌علی مقراضی، میرزا فیض‌الله‌ معماری، آقای محمد مولایی،حسین رحماندوست،محمدرشیدمیرزا ، میرزا خلیل نوذری، اقای صالح آغاجی، نجم‌الدین دماری، حاجی محمود طاطایی، محمد صالح طاطایی، آقای شیخ‌الاسلامی، حاجی نعمت خیاط، آقای انصاری، سعدی امینی، آقای علایی و رسول سوزنی و خانم‌ها: خدیجه‌ دارایی، پروانه‌ بهنام‌فر
۲: خیاط فارسی دوز:
میرزا سوزه مشهوری (متوفی به سال ۱۳۲۶ شمسی)-استاد حبیب اله صنعتی-آقای اشرافی(کاریزه ای)-آقای انصاری-آقای علایی-آقای سوزنی-آقای توتونچی-آقای محمد رشید خردمند-آقای محمدامین شوکره(نیری)-آقای صالح حاجی علی- آقای صداقت طاهر
۳-خیاط لباس های نظامی:
آقای عبداله طاطایی-میرزا محمدرحیم خوشنظر

۴- بزازهای قدیمی: حاجی خلیفه‌ی فتحی، میرزا محمدامین شافعی، میرزا محمدامین فاتحی، میرزا عبدالقادر توپچی، صوفی سعید که‌ در به‌رزی باوه‌خان مغازه‌ داشت، آقای حاجی عبدالقادر بوستانچی، حاجی سعید عزیزیان-حاجی محمدکریم بزاز-حاجی یاراحمد پوریان-مرحوم احمد فلاحی-سید احمد حسنی-سید نجم الدین حسنی، حاج محمد صدیقیانی-حاج خلیل صدیقیانی-حاج عبدالله شهنازی ،حاجی  محمد رشید انصاری،اسماعیل بزاز حکیمی- محمدزمان مالکی-میرزاغفورآشتیانی-  بزاز دوره‌گرد: آقای غفور لاله

۵: کفشدوزها:
آقایان :سعداله منوچهری-حاجی سعید شیشه ای-میرزا صالح روشنی-میرزا سوزه روشنی-علی منوچهری که کفش یمنی می دوخت-آقای قایشی-حاجی هاشم شمسی-آقای ماهوتی-آقایان جلیل و عبداله فرزانه- ، حاجی عبدالله‌، آقای حسن اسلامی،حاجی حسین سالم
۶:کلاه چی ها:
نوشه خانم در بازار تاژه وانچی-وستا مجید در قیصری اتحاد( در دوره ی رضاشاه)-آقای میرزا رحیم کریمیان بعد از کشف حجاب” کلاه شاپو” می فروختند.
۷- کهنه‌فروش: خاسێ خانم، حیم جان، کا تیمور، کا عبه

با تشکر از آقایان ،محمد امین فتحی،سید غفور حسنی،فیض الله صابری،عبدالخالق خداجو ،محمد اطوکش،محمدزمان مالکی، فیض‌الله‌ بلوری، حاجی محمد کمالی برای کمک در تدوین این مقاله‌.
با تشکر از میرزا خلیل صدیقیانی، مرحوم صابر دیهیمی، آقا امین فتحی، آقای محمد رستم زاده،و آقای رزگار شمسی برای عکسها.

[ شنبه بیست و یکم بهمن 1391 ] [ 15:25 ] [ مهندس وحید اکجوان و مهندس علی مرادی ]
[ شنبه بیست و یکم بهمن 1391 ] [ 15:20 ] [ مهندس وحید اکجوان و مهندس علی مرادی ]

لباس مردان كرد

 

لباس مردان كرد

این تفاوت در لباس مردان كردستان كرمانشاهان و آذربایجان غربی به صفر رسیده و تنها پوشاك مردان شمال خراسان كمی متفاوت از سه ناحیه ذكر شده می باشد . لذا لباس مردان كرد به ٢ قسمت تفكیك شده، در بخش اول مردان كرد نشین كردستان, كرمانشاهان و آذربایجان غربی و در بخش دوم لباس مردان شمال خراسان بررسی می شود .

 

● پوشاك مردان كرد كردستان ، كرمانشاهان و آذربایجان غربی

▪ پوشاك مردان كرد این نواحی شامل ۹ تكه می باشد كه به قرار زیر است

 

۱) عرقچین و كلاه مخروطی شكل مردان كرد

برخی از مردان كرد از عرقچین و برخی دیگر از كلاه مخروطی شكل استفاده می كنند نوع اول (عرقچین) از نخ پنبه ای یا ابریشمی، بافته می شود و بانوان كرد با سلیقهٔ بومی خود آنها با نقوش محل فرین كار می كنند و اما نوع دوم كه كلاه مخروطی شكل می باشد از پارچه ای دوخته می شود كه آنرا آستر می دهند و میان رویه و آستر را پشم شیشه ای كلفت می گذراند آنگاه هر سه را با هم چرخ كرده و بالای آنرا منگوله ای از نخ الوان كار می گذراند .

 

۲) سربند مردان كرد

مردان كرد پارچه ای به جنس ابریشم و اكثراً به رنگ مشكی دور كلاه یا سر بند خود می بندند كه ریشه های آن روی سر و صورت بریزد .

 

۳) پیراهن مردان كرد

پیراهن مردان كرد بطور كلی از جنس نخ می باشد و عموماً دارای یقه گردی است كه دكمه های آن گاهی سمت راست (به این معنی از كنار گردن در سمت راست شروع می شود) و گاهی در وسط می باشد رنگ این پیراهن عموماً روشن و قرآن معمولیست و تا نواحی باسن می رسد. آستین پیراهن همواره سنبوسه دار می باشد . كه خود بر دو نوع است نوع اول آن سبز سه ایست كه مانند پیراهن بانوان كرد از واسط آستین شروع می شود و قداین سنبوسه بلندتر از قد پیراهن است. و نوع دیگر سنبوسه ایست كه از زیر حلقه آستین شروع شد و قرآن هم قد پیراهن در نظر گرفته می شود .

 

۴) كت مردان كرد

▪ طبق تحقیقات انجام شده مردان كرد دارای سه نوع كت می باشند:

 

ـ نوع اول آن كتی است با قدی كمی بلند تر از كتهای معمولی كه در پهلوها تا حدود كمر چاك می خورد آستین آن ساده و معمولی است و از قسمت در زیر آستین حدود Cm ١۰ در ناحیه مچ چاك می خورد . یقه آن یقهٔ گرد ایستاده می باشد و دارای دو جیب در ناحیه سینه و دو جیب در پهلوها (در ناحیه كمر ) می باشد این به وسیله دو ردیف دكمه عمودی تا پایین بسته می شود .

ـ مشخصات كت دوم عیناً مانند كت اول است و تنها تفاوت آن در فرم یقه می باشد به این شكل كه پایین یقهٔ ایستاده یك ب بر گردن اضافه دیگر نیز وجود دارد . و میتوان گفت در مقایسه با كتهای مورد استفادهٔ روزمرهٔ آقایان كمی شبه به یقه های انگلیسی می باشد .

 

ـ كت نوع سوم از لحاظ آستین آن در جلوی كت می باشد به این ترتیب كه فاقد جیب روی سینه است و جلوی آن از ناحیهٔ یقه به صورت اریب (چپ و راستی ) روی هم قرار می گیرد ضمن این كه یك مدل كت دارای یقه ساده با سجاف می باشد . همچنین معمولاً این كت پنبه دوزی می شود .

لازم به ذكر است كه گاهی چاك این سه نوع آستین به صورت معمولی (ساده و تیز ) و گاهی به صورت منحنی كاملاًً باز می باشد .

 

۵) پستك مردان كرد

پستك مردان كرد در واقع همان جلیغه می باشد با این تفاوت كه در جنس های ضخیم و یا حتی نمد تهیه می شود این پستك ها فاقد دكمه بوده و جلوی آن همیشه باز می باشد و معمولاً وسط پشت آن از پایین چاك می خورد .

 

مردان كرد از این پوشش در فصول سرد جهت گرما روی كتهای خود استفاده می كنند .

۶) شلوار مردان كرد

 

شلوار مردان كرد دارای میان پای (فاق) پهن و بلند می باشد و اساس و برش آن كاملاً شبیه شلوار بانوان كرد است . تنها تفاوت شلوار در بانوان كرد و مردان كرد در جنس آن می باشد . به این طریق كه شلوار مردان از جنسهای ضخیم و كلفت انتخاب می شود و شلوار بانوان از جنسهای لطیف و گلدار . ضمن این كه در ناحیهٔ كمر و مچ از لیفه استفاده كرده و این شلوارهای گشاد را با كش یا لیفه تنگ می كنند و حالت چین دار در آنها ایجاد می شود .

۷) جوراب مردان كرد

 

جوراب مردان كرد ا توسط بانوان این ناحیه از پشمهای الوان بافته می شود همچنین مردان كرد در تابستان از جورابهای نخی استفاده می كنند .

۸) كفش مردان كرد

 

مردان كرد در قدیم در كنار لباسهای سنتی خود گاهی از كفشهای گیوه ای و گاهی از كفشهای چرمی كه چرم آن معمولاً خام بی رنگ به شكل ساده ای بوده و از زنجان یا همدان تهیه می شود استفاده می كردند . اما امروزه از كفشهای موجود در بازار همراه لباسهای سنتی خود استفاده می كنند.

۹) شال مردان كرد

 

مردان كرد از یك پارچهٔ گلدار كه گلهای آن ریز است و معمولاً به رنگ تیره می باشد بر روی كمر خود استفاده می كنند و معمولاً آنرا به شكل زنجیره ای می بندند . عرض این پارچه Cm ٣۰ و طول آن از ۹ متر تا ٢۰ متر می باشد.


مردان کرد

[ شنبه بیست و یکم بهمن 1391 ] [ 15:17 ] [ مهندس وحید اکجوان و مهندس علی مرادی ]
پوشاک مردان و زنان کرد شامل تن‌پوش، سرپوش و پای‌افزار است‌. ساخت و کاربرد هریک از این اجزا، بسته به فصل، نوع کار و معیشت و مراسم و جشن‌ها با یکدیگر تفاوت دارد.هرچند پوشاک نواحی مختلف کردستان وکرمانشاه مانند : اورامان،سقز،بانه،گروس،سنندج،مریوان،سنقر،پاوه،نوسود،جوانرود و… متفاوت است، اما از نظر پوشش کامل بدن، همه با هم یکسان هستند. پیش از ورود پارچه، کفش‌های خارجی و سایر محصولات داخلی به کردستان و کرمانشاه، بیشتر پارچه‌ها و نیز پای‌افزار مورد نیاز توسط بافندگان و دوزندگان محلی بافته و ساخته می‌شد.

از نظر بافت پارچه، منطقه سقز و از نظر ساخت پای‌افزار «گیوه‌» یا «کلاش» و «کالی‌» اورامانات و آبادی‌های پیرامون کوهستان شاهو مانند  هحج ، نودشه و آبادی‌های نوسود شهرستان پاوه چون میریه، خانه‌دره، مژگان، مزوی و وزلی از عمده‌ترین نواحی بافت و صدور پارچه و پای‌افزار در استان به شمار می‌رفتند. جولایی و بافت پارچه و انواع منسوجات مانند بوزو، برمال، جاجم، بره، پوشمین، موج، جوراب، دستکش، زنگال و کلاء به عنوان حرفه یا کار جنبی بخشی از آبادی نشینان مناطق مختلف کردستان محسوب می‌شد. در چهار قسمت کردستان که شامل کردستان ایران ،عراق،ترکیه و سوریه می‌باشد شاهد پوشش‌های گوناگونی از لباس کردی می باشیم به گونه‌ای که با کمی تغییر نسبت به یکدیگر شکل و ریخت زیبای خود را دارا می‌باشد که شکل و ریخت و قیافه ان برگرفته از نیاکانشان و با توجه به شرایط اب و هوایی و اقلیمی سازگار و درست شده است که ان را در جایگاه مهمی قرار داده است.


لباس مردان کُرد عبارت است از:
چوخه‌: نیم‌تنه‌ای پنبه‌ای یا پشمی است که در ناحیه سقز، بانه و مریوان به آن «که وا» می‌گویند و درسنندج آن را «چوخه‌» می‌نامند.

پانتول‌: شلواری گشاد با دم‌پای تنگ است که «رانک‌» نیز نامیده می‌شود.

ملکی‌: نیم‌تنه‌ای بدون یقه است که از پایین نیم‌تنه تا بالا به وسیله دکمه بسته می‌شود.

لفکه سورانی‌: پیراهنی با آستین فراخ و بلند و زبانه‌ای مثلث شکل در انتهای آستین است که آن در حال عادی دور مچ یا بازو می‌پیچند.

شال‌: که به آن «پشتون‌» و «پشتینه‌» نیز می‌گویند، پارچه‌ای است تقریباً به طول 3 تا 10 متر که بر روی لباس در ناحیه کمر بسته می‌شود.

دستار: یا «کلاغه‌» که به آن «دشلمه‌»، «مندلی‌»، «رشتی‌»، و «سروین‌» (سربند) نیز یم گویند و مردان به جای کلاه از آن استفاده می‌کنند.

فرنجی‌: یا «فره‌جی‌» که ویژه مردان ناحیه اورامانات است و از نمد ساخته و آماده می‌شود.

کله بال‌: نوعی از نمد پوششی است که چوپانان در مناطق چرای گله در صحرا استفاده می‌کنند.

پیچ و کولاو: کلاه محلی کردها را که معمولاً زنان کرد ان را با دقت و ظرافت خاصی و با نقش و نگارهایی بر جایی مانده از فرهنگ اصیل کردی می‌بافند معمولاً به رنگ هایی سیاه وسفید و به دو صورت کلاه بلند و تخت بافته می‌شود و در دست مصرف کنندگان قرار می‌گیرد البته بنا به گفته پیشینیان و به اعتقاد انها مرد نباید سرش لخت باشد.

پیچ: دستمالی است سیاه و سفید که با گذاشتن کلاه روی سر به دور کلاه پیچانده می‌شود و در قسمت پشت سر در درون دستمال قرار داده می‌شود تا شل نشود البته برادران بارزانی پیچ و کولاو شالشان به رنگ قرمز می‌باشد . البته اعراب نیز از این شال چه سیاه و سفید و چه قرمز رنگ برای پوشش خود استفاده می‌کنند.

کلاش: پاپوشی است به رنگ سفید که با ظرافت کامل توسط برادران هورامانی ساخته می‌شود که از بد بو شدن پا جلو گیری می‌کند و پا را خنک نگه می‌دارد از خصوصیات ان فصلی بودن ان است و نمی‌توان از ان در فصل زمستان ویا فصول باران زا استفاده کرد.
لباس مردانه از قسمتهای زیر تشکیل می شود:

1.که وا پاتول : که به جای کت و شلوار معمولی می پوشند ولی شکل و دوخت آنها غیر از مد کت و شلوار ی است که معمول می باشد. که وا یا کت لباس کردی تقریبا به صورت یک ژاکت نظامی می دوزند با این تفاوتکه که وا جیب‌های کناره ای ندارد و ضمنا چاک آن کاملا از طرفین راست و چپ باز می‌شود بعلاوه غیراز چاک کناره ای آستینهایش چاک دارا ست

دوخت شلوار کردی یا پاتول بدین ترتیب است که دهانه ای تنگ و بدنه ای گشاد دارد و به جای کمر انتهای آن را که گشادیش بیش از دوبرابر یک شلوار معمولی است با بندی که دخین نامیده می‌شود و از توی قسمت تا شده آن لیفه گذشته می بندند و از کمر به پایین که وا را داخل پاتول کرده و بند پاتول را روی ان می بندند

2. پشت تندp-shttend: از پارچه گلدار به طول شش متر درست می شوند بدین ترتیب که پارچه را از سمت عرضش تا کرده می دوزند و بعد آن را به صورت مختلف ساده و گره چین به کمر می بندند آنهای که صاحب اسلحهٔ کمریند آن را روی پشت تند می بندند و خنجر را بین پشت تند و که وا فرو می کنند

3.پچ echپارچه ای است سه متری و اغلب گلدار که تارهای از آن جدامی کنند و به شکل جالبی طوری که تارهای ان در طرفین صورت آویزان گردد به دور سر می پیچند .پچ را که در نواحی سقز مرز می گویند روی کلاه مخصوص به نام عارقچین می بندند عارقچین را از نخ و مخصوصا از نخ‌های قرقره ای با میل قلاب می بافند و این کار مخصوص زنان و دختران کرد است اغلب برای زیبایی بیشتر آن را از نخهای سیاه وسفید و به مقدا کم نخهای رنگین پر نقش می بافند.

البته شایان ذکر است که پیچ فقط مخصوص اکراد(کردها) نبوده در اکثر مناطق خاورمایانه مردها پیچ می بندند، برای نمونه در هندوستان، پاکستان، افغانستان، مناطق عربنشین و… ولی پیج هر قومی جداست و مخصوص آن قوم.

4.کراس: کراس همان پیراهن است با این تفاوت که اولا یقه ندارد و بعلاوه به انتهای آستینها نیز دنباله ای به نام سورانی می دوزند که آن را درحالت عادی روی آستین که وا می بندند و در مواقع اضطراریو مخصوصا در مواقع جنگ دو سر سورانی بهم گره زده و به گردن می آویزانند و نیز همین سورانیها باعث تسهیل بالا زدن آستینها در مواقع شستن دست و صورت می باشند.


لباس زنان کُرد عبارت است از:

 جافی : شلواری همانند شلوار مردان است‌. این شلوار را زنان کرد، به ویژه زنان روستایی، هنگام کار می‌پوشند. در سایر مواقع، زنان شلوار گشاد از جنس حریر به پا می‌کنند.

کلنجه : نیم‌تنه‌ای است که روی پیراهن بلند می‌پوشند و رد اورامان آن را «سوخمه‌» می‌نامند و از پارچه‌زری یا مخمل دوخته می‌شود.
شال‌: از پارچه‌ای زیبا بر ریو لباس در ناحیه کمر بسته می‌شود.
کلاو: یا کلاه که از جنس مقوا و به شکل استوانه‌ای کوتاه است که آن را با پولک‌هایی رنگین به صورت بسیار زیبایی تزیین می‌کنند.

کلکه‌: روسری یا دستاری است که به جای کلاه مورد استفاده زنان قرار می‌گیرد کلکه دارای رشته بلندی از ابریشم سیاه و سفید با ملیله‌دوزی است‌

لباس زیبای زنان کرد نیز شامل:1.که وا:که عین کت مردانه کُردی است با این تفاوت که اولا پارچه آن را رنگین انتخاب می کنندو ثانیاًخیلی کوتاه تر می دوزند؛ بطوری که حداکثر تا کمآآنها پایین می آید و ان را کولیجه kulegaمی نامند و نیز جیبهای کت مردانه در ان دیده نمی شود.

کراس:یا پیراهن زنانه کُرد دارای دوختی ساده با بدنی بلند و دامنی گشاده و دراز است.بطوری که دامن پیراهن روی پای آنها قرار می گیرد و معمولاً آن را از پارچه‌های بسیار زیبا، نفیس و گران قیمت تهیه می کنند.

پشت تند:که عین همان پشتند مردانه است ولی زنها اغلب از نوع رنگارنگ آن استفاده می کنند.زنها وقتی پشتند را می بندند کمی از پیراهن خود را بالا می کشند بطوری که انتهای دامن از مچ پای آنها پایین تر نمی رود.

دستمال یا روسری:دستمال زنان کُرد پارچه ای است بسیار نازک و سه گوش که تارهایی در اطراف آن ایجاد می کنند و بدین وسیله بر زیبایی آن می افزایند، اغلب پولکهایی نیز با آن تارها می دوزند تا زیبایی آن را چند برابر کنند.هر چند در مراسم عروسی و فلکلور اکثراً روسری نمی بندند.

درپه:به جای شلوار پوشیده می‌شود و با دهانه ای تنگ روی مچ پای آنها قرار می گیرد ولی پوشش ساقهای آن بسیار گشاد می باشد.

کلاو:یا کلاه زنان کُرد بسیار قشنگ و زیباست، این کلاه را از مقوا و به شکل استوانه کوتاهی درست می کنند و روی آن را با پارچه مخملی رنگین«معمولاً گلی یا سبزسیر»می پوشانند و بعد روی آن را با پولکهای رنگین یا طلایی و گلابیونهای زرین، مزین می سازند.این کلاه را بوسیله یک رشته طلا که لیره یا نیم پهلوی هایی به آن می آویزندو از زیر چانه عبور می دهند، روی سر نگاه می دارند و دستمال را روی آن می بندند، رشته ای که کلاه را به آن صورت نگاه می دارد«قطاره»نام دارد و اغلب آنهایی که قدرت مالی بیشتری دارند از آن استفاده می کنند و در دو طرف، در محل اتصال ان با کلاه یک گل طلائی آویزان می نمایند. خانمهای متشخص کُرد اغلب به جای کلاو از«گلگله Gelgla»استفاده می کنند.



لباس کردی
لباس کردی چه نوع زنانه و چه مردانه آن یکی از لباس هایی است که توجه فرهنگ ها و قومیت های مختلف سراسر جهان را به خود معطوف داشته و ...


لباس کردی چه نوع زنانه و چه مردانه آن یکی از لباس هایی است که توجه فرهنگ ها و قومیت های مختلف سراسر جهان را به خود معطوف داشته و هر ساله در نمایشگاه های جهانی مد و لباس تحسین همگان را به خود اختصاص میدهد . تنوع در مدها و اشکال گوناگون و نیز نوع پارچه های استفاده شده از ویژگی های بارز لباس کردی است که این باعث شده است تا باب میل هر یک از تیره های قومیت کرد باشد در طول سالیان دراز شکل و نوع استفاده لباس کردی مخصوصاً در میان زنان تغییرات محسوسی نموده است فرضاً مادر بزرگان ما علاوه بر لباسی که امروزه مورد استفاده زنان کرد است از پوشاک های دیگری نیز همزمان با آن استفاده کرده اند برای مثال استفاده از نوعی شنل یا به زبان محلی (کولوانهkolvane) که بیشتر در فصل سرما و هنگام خواندن نماز زنان کرد آن را بر شانه های خود می انداختند و یا کت مخصوصی تحت عنوان (کولینجه kolenja ) که در گذشته همه زنان از آن استفاده می کردند و یا پیشبندی با نام (بر هلبینه barhalbina ) که به هنگام آشپزی و سایر کارهای بیرون از منزل مورد استفاده قرار می گرفت لباس کردی زنانه همراه نمونه های جانبی فوق در نوع خود از لباس هایی است که مطابق شریعت اسلام و فرهنگ اصیل کردی میباشد . همچنین لباس کردی مردانه نیز به دلیل تنوع اشکال آن قابل استفاده در تمام فصول سال و نیز به خاطر راحتی و دوخت منحصر به فرد آن در تمام ساعات شبانه روز میتواند مورد استفاده باشد . از وجوه متمایز این لباس استفاده از نوعی بالا پوش به نام (پستک pastak  ) و نیز کفش بسیار مقبولی به نام (کلاش kelash ) و همچنین کلاه و چفیه مخصوصی بنام (جامه دان jamedan  )است که در میان مردان کرد طرفداران زیادی دارند  ضمناً بسن شال ( پشتیند peshtend ) نیز برای هردو جنس از ملزومات می باشد . اما چیزی که مسلم است فرهنگ و لباس کردی نیز مانند سایر اقوام مورد هجوم فرهنگ بیگانه قرار گرفته و استفاده از این لباس ها در میان جوانان کرد به حداقل ممکن کاهش یافته و دارد به جایی نزدیک می شود که فقط در مراسمات و اعیاد مورد استفاده قرار گیرد . قابل ذکر است که نوشته فوق تنها کلیات را شامل    می شود و افرادی که مایل به آشنایی بیشتر با لباس کردی و ورود به بحث فنی آن هستند می توانند مطالب خود را در سایر سایت ها سرچ نمایند.

پوشاک‌ مردان‌ و زنان‌ کرد


پوشاک‌ مردان‌ و زنان‌ کرد

پوشاك‌ مردان‌ و زنان‌ كرد شامل‌ تن‌پوش‌، سرپوش‌ و پای‌افزار است‌. ساخت‌ و كاربرد هریك‌ از این‌ اجزا، بسته‌ به‌ فصل‌، نوع‌ كار و معیشت‌ و مراسم‌ و جشن‌ها با یكدیگر تفاوت‌ دارد. هرچند پوشاك‌ نواحی‌ مختلف‌ كردستان‌ مانند اورامان‌، سقز، بانه‌، گروس‌، سنندج‌، مریوان‌ و... متفاوت‌ است‌، اما از نظر پوشش‌ كامل‌ بدن‌، همه‌ با هم‌ یكسان‌ هستند. پیش‌ از ورود پارچه‌، كفش‌های‌ خارجی‌ و سایر محصولات‌ داخلی‌ به‌ استان‌ كردستان‌، بیشتر پارچه‌ها و نیز پای‌افزار مورد نیاز توسط‌ بافندگان‌ و دوزندگان‌ محلی‌ بافته‌ و ساخته‌ می‌شد.

پوشاك‌ مردان‌ و زنان‌ كرد شامل‌ تن‌پوش‌، سرپوش‌ و پای‌افزار است‌. ساخت‌ و كاربرد هریك‌ از این‌ اجزا، بسته‌ به‌ فصل‌، نوع‌ كار و معیشت‌ و مراسم‌ و جشن‌ها با یكدیگر تفاوت‌ دارد. هرچند پوشاك‌ نواحی‌ مختلف‌ كردستان‌ مانند اورامان‌، سقز، بانه‌، گروس‌، سنندج‌، مریوان‌ و... متفاوت‌ است‌، اما از نظر پوشش‌ كامل‌ بدن‌، همه‌ با هم‌ یكسان‌ هستند. پیش‌ از ورود پارچه‌، كفش‌های‌ خارجی‌ و سایر محصولات‌ داخلی‌ به‌ استان‌ كردستان‌، بیشتر پارچه‌ها و نیز پای‌افزار مورد نیاز توسط‌ بافندگان‌ و دوزندگان‌ محلی‌ بافته‌ و ساخته‌ می‌شد.
از نظر بافت‌ پارچه‌، منطقه‌ سقز و از نظر ساخت‌ پای‌افزار «گیوه‌» یا «كلاش‌» و «كالی‌» اورامانات‌ و آبادی‌های‌ پیرامون‌ كوهستان‌ شاهو مانند هجیج‌، نودشه‌ و آبادی‌های‌ نوسود شهرستان‌ پاوه‌ چون‌ میریه‌، خانه‌دره‌، مژگان‌، مزوی‌ و وزلی‌ از عمده‌ترین‌ نواحی‌ بافت‌ و صدور پارچه‌ و پای‌افزار در استان‌ به‌ شمار می‌رفتند. جولایی‌ و بافت‌ پارچه‌ و انواع‌ منسوجات‌ مانند بوزو، برمال‌، جاجم‌، بره‌، پوشمین‌، موج‌، جوراب‌، دستكش‌، زنگال‌ و كلاء به‌ عنوان‌ حرفه‌ یا كار جنبی‌ بخشی‌ از آبادی‌ نشینان‌ مناطق‌ مختلف‌ كردستان‌ محسوب‌ می‌شد.
● لباس‌ مردان‌ كرد عبارت‌ است‌ از:
▪ چوخه‌: نیم‌تنه‌ای‌ پنبه‌ای‌ یا پشمی‌ است‌ كه‌ در ناحیه‌ سقز، بانه‌ و مریوان‌ به‌ آن‌ «كوا» می‌گویند و درسنندج‌ آن‌ را «چوخه‌» می‌نامند.
▪ پانتول‌: شلواری‌ گشاد با دم‌پای‌ تنگ‌ است‌ كه‌ «رانك‌» نیز نامیده‌ می‌شود.
▪ ملكی‌: نیم‌تنه‌ای‌ بدون‌ یقه‌ است‌ كه‌ از پایین‌ نیم‌تنه‌ تا بالا به‌ وسیله‌ دكمه‌ بسته‌ می‌شود.
▪ لفكه‌ سورانی‌: پیراهنی‌ با آستین‌ فراخ‌ و بلند و زبانه‌ای‌ مثلث‌ شكل‌ در انتهای‌ آستین‌ است‌ كه‌ آن‌ در حال‌ عادی‌ دور مچ‌ یا بازو می‌پیچند.
▪ شال‌: كه‌ به‌ آن‌ «پشتون‌» و «پشتینه‌» نیز می‌گویند، پارچه‌ای‌ است‌ تقریباً به‌ طول‌ ۳ تا ۱۰ متر كه‌ بر روی‌ لباس‌ در ناحیه‌ كمر بسته‌ می‌شود.
▪ دستار: یا «كلاغه‌» كه‌ به‌ آن‌ «دشلمه‌»، «مندلی‌»، «رشتی‌»، و «سروین‌» (سربند) نیز یم‌ گویند و مردان‌ به‌ جای‌ كلاه‌ از آن‌ استفاده‌ می‌كنند.
▪ فرنجی‌: یا «فره‌جی‌» كه‌ ویژه‌ مردان‌ ناحیه‌ اورامانات‌ است‌ و از نمد ساخته‌ و آماده‌ می‌شود.
▪ كله‌ بال‌: نوعی‌ از نمد پوششی‌ است‌ كه‌ چوپانان‌ در مناطق‌ چرای‌ گله‌ در صحرا استفاده‌ می‌كنند.
● پوشاك‌ زنان‌
▪ لباس‌ زنان‌ كرد عبارت‌ است‌ از:
▪ جافی‌: شلواری‌ همانند شلوار مردان‌ است‌. این‌ شلوار را زنان‌ كرد، به‌ ویژه‌ زنان‌ روستایی‌، هنگام‌ كار می‌پوشند. در سایر مواقع‌، زنان‌ شلوار گشاد از جنس‌ حریر به‌ پا می‌كنند.
▪ كلنجه‌: نیم‌تنه‌ای‌ است‌ كه‌ روی‌ پیراهن‌ بلند می‌پوشند و رد اورامان‌ آن‌ را «سوخمه‌» می‌نامند و از پارچه‌ زری‌ یا مخمل‌ دوخته‌ می‌شود.
▪ شال‌: از پارچه‌ای‌ زیبا بر ریو لباس‌ در ناحیه‌ كمر بسته‌ می‌شود.
▪ كلاو: یا كلاه‌ كه‌ از جنس‌ مقوا و به‌ شكل‌ استوانه‌ای‌ كوتاه‌ است‌ كه‌ آن‌ را با پولك‌هایی‌ رنگین‌ به‌ صورت‌ بسیار زیبایی‌ تزیین‌ می‌كنند
▪ كلكه‌: روسری‌ یا دستاری‌ است‌ كه‌ به‌ جای‌ كلاه‌ مورد استفاده‌ زنان‌ قرار می‌گیرد كلكه‌ دارای‌ رشته‌ بلندی‌ از ابریشم‌ سیاه‌ و سفید با ملیله‌دوزی‌ است‌.




[ شنبه بیست و یکم بهمن 1391 ] [ 15:14 ] [ مهندس وحید اکجوان و مهندس علی مرادی ]

فرم های مختلف لباس زنانه کردی

 

 






http://www.aftabir.com/photoblog/adv_images/b2b8a3fb2e1d27a99cbf27ef4081ae80.jpg

http://www.aftabir.com/photoblog/adv_images/e1533e919883684e45238350d30245fd.jpg

http://www.aftabir.com/photoblog/adv_images/0961f4519d71c7dba61ad8a9ba4fac53.jpg



http://www.aftabir.com/photoblog/adv_images/76a5df788619639ab4dd2da419cdc86c.jpg


http://www.aftabir.com/photoblog/adv_images/0d8e16d3cc4059cdd97018dcfddeaaa7.jpg




پوشاک‌ مردان‌ و زنان‌ کرد

http://turjan.kurdeblog.ir/files/2011/06/farapix_com_92df30c7ba242f90ca50d2bbe3401c80_Model-lebas-K8.jpg







[ شنبه بیست و یکم بهمن 1391 ] [ 14:55 ] [ مهندس وحید اکجوان و مهندس علی مرادی ]
قوم کرد
در کتیبه‌های سومری ۲۰۰۰ سال پیش از میلاد از کشوری به نام «کاردا» نام برده شده‌است. این اقوام همان قومی بودند که به گفته گزنفون مورخ یونانی راه را بر تیگلاث پیلسر شاه آشور که با قبایل گورتی در حال جنگ بود بستند و لشکر کشی او را به سوی دریای مدیترانه متوقف ساختند گزنفون این قوم را کاردو مینامد.

کردها بخش اصلی بازماندگان اقوام بومی خاورمیانه‌ و مادها هستند. مادها پس از ورود به زاگرس اقوام بومی آنجا یعنی کاسی‌ها و لولوبی‌ها (در لرستان) و دیگر اقوام آسیانی را در خود حل کردند و زبان ایرانی خود را در منطقه رواج کامل دادند.

بنا بر نوشته‌های تاریخ نویسان و جغرافی دانان عرب، از قبیل بالاهوری، طبری و ابن اثیر قبایلی که بعداً به نام کرد شناخته شدند بیشتر نواحی شرقی رود بوتان و کرانه‌های شمالی دجله را تا نواحی جزیره (جزیره ابن عمر) متصرف شدند.


بر طبق برخی منابع فارسی که‌ تعریفی سنتی از این واژه‌ می‌دهند آنها گروهی از گوردها یا گردان به معنی پهلوان و قوی هیکل یا جنگجوی بی باک بودند و نام گرد در شاهنامه هم از همین خانواده‌است گرد بعدها در زبانها برای راحتی تلفظ و یا در زبان عربی به کرد تبدیل شده‌است.. کورد همچنین می‌تواند به معنی پسر تعبیر شود.

برخی منابع اسلامی نیز کردها را از نژاد اجنه‌ دانسته‌اند که‌ خداوند ایشان را به‌ هیبت انسان درآورده‌است [حلیه المتقین فصل چهاردهم، محمد باقر مجلسی].

به موجب تاریخ شرفنامه بدلیسی، قدیمی‌ترین قبایل کرد باجناوی‌ها و بوتی‌ها هستند که این نام‌ها به دلیل سرزمین باجان و بوتان بر آنها نهاده شده‌است.

تا دوره‌ای نه چندان دور مردمی که به زبان کردی کرمانجی (زبان اکثر کردها) سخن می‌گویند و در آناتولی ساکن هستند خود را کرمانج می‌نامیدند و نام کرد در میان ایشان چندان رواج نداشت.

مردمی که به زبان زازا صحبت می‌کنند یعنی زبانی که برای دیگر کردها زیاد قابل فهم نیست نیز بر دو دسته‌اند برخی خود را کرد معرفی می‌کنند و برخی خود را دارای هویت قومی متفاوتی می‎دانند. شرف‌الدین بدلیسی حدود کردستان را در روزگار صفوی و در کتاب شرف نامه خود با افزودن ولایت لرستان یک جا ذکر می‌کند و در شرفنامه سرزمین لرستان و قوم لر را با کردها یکی می‌شمارد.ظاهرا منظور بدلیسی از قوم لر، لَکهای لرستان است.

برخی هم مانند مصطفی بارزانی تنها احساس کرد بودن را برای کرد نامیده شدن کافی دانسته‌اند.


جمعیت و پراکندگی

کردستانبه علت اینکه آمارگیری دقیقی از جمعیت کردها انجام نگرفته تمام آمارهای ارائه شده تخمینی می‌باشند. بنا به برآوردهای غیررسمی جمعیت و مساحت این منطقه به طور تقرییبی ۳۰ میلیون نفر در سال ۲۰۰۳محیطی به وسعت ۱۹۰۰۰۰ کیلو متر مربع می‌باشد. برخی جمعیت و مساحت آن را ۴۰ میلیون نفر در محیطی به وسعت کشور فرانسه (km² ۵۴۳ ۹۶۵) تخمین می‌زنند.

ناحیه زیست کردها عمدتا کوهستانی است که از شرق به وسیله دامنه‌های شرقی کوه‌های زاگرس به دریاچه ارومیه منتهی می‌شود. از این قسمت به طرف جنوب و حد فاصل همدان و سنندج امتداد می‌یابد. در طرف جنوب هم بعد از دور زدن کرمانشاه، ایلام و بخشهایی ازلرستان و کرکوک به موصل ختم می‌شود. از شمال به طرف ماردین، ویران‌شهر و اورفه امتداد یافته، آن گاه از شمال به طرف ملاطیه و حوزه رود فرات می‌رود تا به کمالیه میرسد. در قسمت‌های شمالی کردستان محدود به کوهستانهای مرگان‌داغ و هارال‌داغ است که به طرف ارزنجان و ارضروم امتداد یافته و تا کوه‌های آرارات پیشرفته که مرز طبیعی بین ترک‌ها در شمال و کردها در جنوب به شمار می‌رود. البته بسیارند کردهایی که در خارج از این محدوده بیان شده زندگی می‌کنند اما در آن مناطق در اقلیت هستند.

مناطق کردها اگر چه کوهستانی است اما همین مناطق کوهستانی دارای دره‌های وسیع و حاصلخیزی نیز می‌باشد. کوههای این منطقه در زمستانها پوشیده از برف است و در تابستانها با آب شدن برفها به مانند فرشی سبز رنگ از زیباترین مناطق دیدنی جهان می‌شود. چراگاههای آن که در دورانهای دور پرورش دهنده اسب‌های مادی بوده‌اند امروزه نیز برای چرای گوسفندهای عشایر و ایلات کرد از اهمیت به سزایی برخوردارند. به طور کلی از بدو تاریخ کوه‌های بالای میانرودان مسکن و جایگاه مردمی بوده‌است که با امپراطوری‌های جلگه‌ها یعنی امپراطوری‌های بابل و آشور و گاه آنها را شکست می‌داده‌اند

[ پنجشنبه نوزدهم بهمن 1391 ] [ 16:19 ] [ مهندس وحید اکجوان و مهندس علی مرادی ]
از آنجا که در مملکتی زندگی میکنیم که با وجود  تنوع هویت های قومی ، زبانی و مذهبی یک ارتباط ارگانیکی بین همه اقوام تحت عنوان یک هویت ملی وجود دارد واز طرفی به هویت مستقل اقوام احترام گذاشته می شود ،  برآن شدیم تا با عنوان نمودن نام آن در کنار سایر اقوام  به عنوان یکی از اقوام مستقل ایرانی ،  پرده از واقعیت این قوم برداشته و با مطرح نمودن آن زمینه توجه بیشتر مسئولین درجهت رشد وتوسعه آن فراهم گردد.

          آنچه که در پی می آید تلاش مختصری است در جهت معرفی این قوم که همواره در صحنه های مختلف انقلاب حضور فعال داشته و برای اعتلای نام این کشوراسلامی تلاش نموده اند.

          قوم لک یکی از سه شاخه ی اصلی ومستقل اقوام آریایی به نام مادها هستند که نخستین حکومت و تمدن مدرن را در غرب ایران زمین بنیان نهادند. زبان آنها یعنی زبان لکی با دستور زبان و ادبیاتی قوی که دارای حدود سی هزار لغت است ، بازمانده زبان های اصیل اوستایی و پهلوی است که به دلیل شرایط خاص جغرافیایی این مناطق، کمتر دچار تغییر و تحول شده است.

          سکونتگاه اصلی مردم لک زبان در مرز مشترک بین چهار استان در جنوب استان کرمانشاه ، شرق استان ایلام و جنوب غرب استان همدان و شمال غربی و غرب لرستان است. لک‌ها بیشتردر شهرهای دلفان ،  کوهدشت ، سلسله ، هرسین ، صحنه ،کنگاور،سنقرودینور،  شیروان،  چرداول ،  دره شهر، آبدانان، تویسرکان،  نهاوند،  کرمانشاه و خرم آباد ساکنند.

          مردم لک در پی مهاجرت‌ها در بیرون از منطقه لک‌نشین زاگرس نیز زندگی می کنند. برای نمونه روستای لکستان در آذربایجان شرقی و عده‌ای از ساکنان میانکاله و روستای زاغ مرز توابع بهشهر، روستای کجور، کلاردشت، تیت دره، مکارود در شمال و گروهایی نیز به استان های فارس، قزوین، شمال خراسان و ورامین در استان تهران تبعید شده اند.

           به دلیل نزدیکی زبانی و فرهنگی، لک‌ها عموما شاخه‌ای از کردها یا لرها در نظر گرفته می‌شوند. برخی معتقدند واژه لک از ترکیب دو واژه لر و کرد تشکیل شده‌است .و لكهای باستانی ایرانی را هر كدام به خودشان منتسب می كنند .درحالیکه لكها از لحاظ  فرهنگی، احساسی و مذهبی و بسیاری از مولفه های قومی خصوصا پوشش خود را مستقل از قوم كرد و لر می دانند.و قویترین نظریه که بیشتر باستان شناسان و زبانشناسان بدان معتقدند این است که زبان لکی بازماندهٔ فارسی باستان و پهلوی است . (پارسی باستان زبانی است که در زمان هخامنشیان مستعمل بوده و ریشه ی زبان فارسی امروزی است).

         مهمترین عامل افتراق واستقلال این قوم مولفه زبانی است. تحقیقات زیادی در مورد ریشه زبان لکی صورت نگرفته است  اما می توان گفت زبان لکی یک زبان زیبا و آهنگین است که واژه های باستانی و کهن فارسی به قدر زیادی درآن  وجود دارد. و شکل قدیمی و اصیل برخی واژه ها و شیوه ی جمله بندی اصیل در این زبان  باعث می شود که ابراز نمود زبان لکی به جا مانده ی زبان های پارسی باستان و پهلوی است.ودراین زبان واژه هایی می توان پیدا کرد که با زبان های پهلوی اشکانی و پارسی میانه مشترک هستند.ازاینرو می توان گفت که مهم ترین مآخذ لکی زبان پارسی باستان است همچنین زبان لکی باقی مانده زبان اوستایی است و شباهت بسیار زیادی در مورد ریشه های زبان لکی و اوستا دیده شده است.
         پس از زبان، موسيقي برجسته‌ترين ويژگي هويت قوم لك است. نغمه‌ها، آواها و آوازهاي باقيمانده از موسيقي لكي بيانگر اصالت، ريشه‌دار بودن و خاص بودن آن است. موسيقي لك‌ها از حيث محتوايي شديدا تحت تاثير محيط طبيعي، نوع معيشت و آداب و سنن است. در چندين دهه گذشته كه اين منطقه بيشتر روستايي و كوچ‌نشين بوده‌اند در انجام فعاليت‌هاي روزمره و مراسمي چون عروسي و عزا، موسيقي نقش فعالي داشته است. گفتني است از سازهاي رايج در اين منطقه سرنا، دهل، ني و تنبور را مي‌توان نام برد .

            باین وجود ، قومی با جمعیتی قریب به یک میلیون نفر و با زبانی مستقل که به گواه تاریخ تمامی مولفه های یک قوم بزرگ را دارا می باشد، متاسفانه به فراموشی سپرده شده و دچار یک نوع مظلومیت تاریخی شده است .وحتی در رسانه ها ی ملی به عنوان یک قوم مستقل یا اصلامطرح نشده ویا کمتر مورد توجه قرار گرفته است.و نام و آوازه اش هنوز با وجود پیشینه تاریخی قوی، زیاد گسترش نیافته و در سایه اقوام دیگرقرار گرفته است .از اینرو مردم ایران با این قوم آشنایی چندانی  ندارند

[ پنجشنبه نوزدهم بهمن 1391 ] [ 16:18 ] [ مهندس وحید اکجوان و مهندس علی مرادی ]

بزرگ مرد موسیقی کرمانشاه (حشمت‏الله لرنژاد )

حشمت‏الله لرنژاد فرزند مرحوم حاج فتح‏الله درسال 1326 در شهر کرمانشاه محله‏ی علاف‏خانه به دنیا آمد. پدربزرگ ایشان دارای صدای خوبی بود. مرحوم حشمت هم صوت داودی خود را از پدر بزرگش به ارث برده بود. وی در سال 1343 در سنین 17 سالگی در ارکستر رادیو کرمانشاه اولین ترانه‏ی خود را با شعری از شاعر گرامی یداله لرنژاد (شیدا کرمانشاهی)اجرا کرد و از همان زمان فعالیت رسمی خود را در عرصه‏ی هنر و موسیقی کُردی آغاز نمود. لرنژاد بیشتر به سبک استاد سیدعلی اصغر کردستانی، ‌علی مردان و طاهر توفیق می‏خواند و مدتها از تعلیمات مرحوم حسن زیرک خواننده‏ی نامی کُرد استفاده کرد و نیز از راهنمایی‏های آقایان محمود بلوری، محمود مرآتی، اکبر ایزدی، سیف‏اله نادرشاهی و مسعود زنگنه بهره‏ها برد.
سرودها و ترانه‏هایش به سبک‏های مختلف بود و تسلط کاملی در زبانها و لهجه‏های کردی، اورامی، سورانی، گورانی، بادینانی، شکاکی، لری و کردی کرمانشاهی داشت که در آثارش این گویشها به خوبی مشهود است، در فن بداهه‏خوانی نادره‏ی روزگار بود. یک بار به مناسبت دهه‏ی فجر برای اجرای موسیقی به پالایشگاه خانگیران سرخس دعوت شده بود و در شب اجرا پس از هماهنگی معلوم شد که گره‏ای در کار است، اما خودش فوراً ابتکار به خرج داد و بداهتاً در دستگاه شور(چپ کوک) که بسیار مشکل است به نحو احسن سرود«بهشت زندگی» را اجرا نمود، که این کار باعث حیرت خیلی از نوازندگان و تماشاچیان شد. وی نیز در خواندن ترانه‏های پاپ مهارت کافی داشت که می‏توان به ترانه‏ی «خونه‏ی من تورم نیش زمونست» با آهنگ‏‏سازی منوچهر طاهرزاده با شعر کیومرث حیدری، و ترانه‏ی «خورشید میهن ما تو دست شب اسیره»ّ که مضمونی سیاسی ـ اجتماعی داشت، اشاره کرد.زنده‏یاد حشمت‏اله لرنژاد سالها هنر خویش را صادقانه به مردم ما پیشکش کرد و حدود بیش از 200 ترانه‏ی محلی را با گویش‏های مختلف اجرا کرد که هرکدام در یک برهه از زمان مورد توجه مردم قرار گرفت. آثارش همانند بهارستان سرسبز و با طراوتی است که هیچگاه رنگ خزان به خود نمی‏گیرد.
در دستگاه‏های موسیقی ایرانی تبحر کاملی داشت و به گوشه‏های موسیقی محلی به خوبی آشنا بود. به شهادت دوستان و آشنایان حشمت نیازی به میکروفن نداشت، چرا که اوج صدایی که از دل سوخته‏اش به گلو می‏رسید حنجره‏اش راتسکین می‏داد و آنچنان رسا بود که می‏شد ازپشت دیوارهای دور صدایش را شنید. او در بین دوستانی چون محمود مرآتی، اکبر ایزدی،علی ناظری و مسعود زنگنه و... هنر خود را به کمال رسانید.
از ترانه‏های بسیار معروف او می‏توان به «خداحافظ عزیزم»، «دلم زندانی درده»، «گلاریزان»، «ظالم ظالم»، «گلبانگ عاشقانه»، «رفیقانی طریقت » و ترانه‏ی بسیار زیبا و معروف «جشن شادی»اشاره کرد. سرود«بازهوای وطنم آرزوست»را برای اولین بار در ایران اجرا نمود، که بسیار مورد استقبال مردم قرار گرفت و بعدها خوانندگان زیادی درکشورمان با اشتیاق این سرود را بازخوانی کردند. هم اینک این شعر به همراه نت آن بر آرامشگاه جاوادانه‏اش حک شده است.
پس از پیروزی انقلاب اسلامی دامنه‏ی فعالیت‏های خود را گسترش داد و تا سال 1368 با صدا و سیمای مرکز کرمانشاه همکاری داشت و جزء‌کسانی بود که در زمان جنگ تحمیلی توسط مرکز صدا و سیمای استان همراه گروهی از نوازندگان به سرپرستی مسعود زنگنه به مناطق و خط مقدم جبهه‏ها رفته و سرودهای حماسی از جمله«باز هوای وطنم آرزوست» و سرودهای بسیار زیاد دیگری را با عشق به ایران و اسلام خالصانه به رزمندگان پیشکش کرد. در سال 1367 کنسرتی را در تالار شهید بهشتی کرمانشاه به مناسبت سالگرد تأسیس رادیو کرمانشاه با ارکستر صدا و سیما اجرا نمود، و از سال 1368 به بعد همکاری خود را با گروه مشتاق به سرپرستی سیاوش‏نورپور آغاز کرد ،که حاصل آن اجرای کنسرت‏های متعددی در کرمانشاه و تهران و دیگر نقاط کشور بود. آخرین کنسرتش در فروردین 1374 در سازمان هواشناسی کشور بود. تمام برنامه‏ها و کنسرت‏هایش با موفقیت و استقبال با شکوهی اجرا می‏شد.
روانشاد حشمت‏اله لرنژاد مدت 25 سال به عنوان یک کارمند متعهد و صدیق در اداره‏ی هواشناسی انجام وظیفه نمود و علاقه‏ی زیادی به شهرش داشت که نشانه‏ی این علاقه ،خواندن ترانه‏ی‏«کرماشان کرماشان» است که با شور و شوق خاصی اجرا نموده است.
زنده‏یاد حشمت‏اله لرنژاد معتکف کوی دوست بود و سائل بی‏قرار درگاه آن یکتای عشق آفرین و نغمه‏های آواز او تضمیدی بود بر دردهای عشاق. مناعت طبع و علو همتش سبب بود تا هنرش را به بی‏هنران نفروشد. همیشه این شعر ورد زبانش بود که:
نام نیکو گر بماند روزگار
به کز او ماند سرای زرنگار
وی ارادت و عشق خاصی نسبت به خاندان حضرت علی(ع) داشت و نوحه‏های زیادی را با لهجه‏ی کردی کرمانشاهی و فارسی به مناسبت شهادت حضرت امام حسین(ع) در استودیو صدا و سیمای کرمانشاه و حتی با حضور در دسته‏های سینه‏زنی و زنجیرزنی با صدای پرتأثیر خود خوانده است .(آقامی‏روـ شیرین شمامه‏ی نوبرم ـ اکبر رو اکبرم ـ یا علی امشب و ...و از این نوحه‌هاست .
شیدا می‏گوید:«نوحه‏های او با سوزی حسینی بر زبان می‏آمد و اگر صدای حشمت اثر و خاطره‏ای دارد ریشه در ایمان و اعتقاد عمیق او را دارد».
وی از اشعار پرمغز شعرای کُرد چون(طاهر بگ جاف، مولوی کرد، سید یعقوب ماهیدشتی) و خیلی‏های دیگر مخصوصاً برادرش شیدا کرمانشاهی که یکی از شعرای به نام کرمانشاه است، استفاده می‏کرد. وی دارای سه فرزند، یک دختر و دو پسر می‏باشد که حسام ‏الدین فرزند بزرگ ایشان در زمینه خوانندگی فعالیت دارد .
زنده‏یاد استاد حشمت‏اله لرنژاد مروارید پرارج دریای موسیقی فولکلور کردی ،انسانی با صفا، وارسته و یک رنگ بود و اهل هیچگونه شکسته نفسی‏های ریاکانه نبود .عمری را در طلب لقمه‏های راز و جرعه‏ای نسیم تقرب به سر برد. سالها روح تعهد را در وجود مردم این دیار دمید . در بامداد روز شنبه 25 شهریور 1374 در اثر عارضه‏ی قلبی بود که دعوت حق را لبیک گفت. فوت ایشان ضایعه‏ی جبران‏ناپذیر و اسفناکی بود بر پیکره‏ی موسیقی کردی ایران.

[ پنجشنبه نوزدهم بهمن 1391 ] [ 16:17 ] [ مهندس وحید اکجوان و مهندس علی مرادی ]

میرزا حسن کرمانشاهی



میرزا حسن کرمانشاهی، در سال ۱۲۵۰ در کرمانشاه متولد شد. [۱]
البته بنابر نقلی دیگر تاریخ ولادت وی دقیق روشن نیست؛ اما وفات وی که در هشتاد یا نود سالگی بوده است، تولدش را بین سالهای ۱۲۴۶ـ۱۲۵۶ نشان می دهد. [۲]
میرزا حسن کرمانشاهی، دوران کودکی و نوجوانی را در کرمانشاه گذراند. دانشهای مقدماتی را از برخی استادان آن دیار فرا گرفت و سپس به تهران مهاجرت کرد. [۳]
دیری نپایید که وی مدارج علمی را در تهران طی نمود و به مرتبه استادی رسید. مراتب علمی وی، به گونه ای بود که در تدریس پاره ای از علوم، بی نظیر بود. آن چه در زندگی این بزرگوار حائز اهمیت است، کثرت علم، شاگرد پروری و روحیه زهد و قناعت اوست که اعجاب همگان را برانگیخته است.

استادان


استاد سید جلال الدین آشتیانی می نویسد:
«از قراری که استادم آقا میرزا احمد آشتیانی می فرمود، آقا میرزا حسن کرمانشاهی مدتی به درس مرحوم حکیم متاله، آقا میرزا حسن نوری، حاضر می شده است». [۴]
در خصوص زندگی تحصیلی میرزای کرمانشاهی، از استادان او کمتر نام برده اند که در همین خصوص، می توان پژوهشی در خور توجه انجام داد.
از دیگر استادان وی، می توان به آقا علی نوری و حکیم سید ابوالحسن جلوه زواره ای اشاره کرد.

حکیم کرمانشاهی و شاگرد پروری


مهمترین ویژگی حکیم کرمانشاهی، شاگرد پروری و توان بالای او در تدریس برخی از متون بود که در عصر خود، کسی همپای او نبوده است. بسیاری از بزرگان، در مجلس تدریس او زانوی ادب بر زمین زدند تا از خرمن حکمت و اخلاق او خوشه چینی کنند. آوازه مکتب حکیم کرمانشاهی چنان بود که حتی پس از وفات او، بسیاری از دانشمندان برای درک مکتب حکیم کرمانشاهی، در جست جوی شاگردان او برآمدند تا آن چه را آنان از استاد آموخته بودند، به اینان بیاموزند تا آن جا که وی را رکن انتقال فلسفه به فلاسفه متأخر شمرده اند. شاگردان بسیاری در مکتب میرزا حسن کرمانشاهی درس آموختند که در میان آنان، چهره های شاخصی از دانشمندان عالم تشیع مشاهده می شود.
استاد سید جلال‌ الدین آشتیانی، بزرگترین فیلسوف مشائی معاصر، در پاورقی «شرح بر زاد‌المسافر» می نویسد:
«آقا میرزاحسن کرمانشاهی، از بزرگترین فلاسفه مشائی در اعصار اخیر که در حکمت ذوقی و فلسفه به سبک ملا صدرا و عرفانیات به سبک محیی‌ الدین و اتباع او، صاحب حظی وافر و در علوم ریاضی و طب متداول قدیم، استاد و در تدریس بعضی از مباحث اسفار، مانند جواهر و اعراض و سفر نفس این کتاب، بی‌نظیر بود». [۵]
استاد سید جلال الدین آشتیانی در جایی دیگر چنین می نگارد:
«همه اساتید عصر، اقرار داشتند که معاصران مرحوم آقا میرزا حسن، مباحث نفس اسفار و امور عامه این کتاب و کتب مشائیه را نمی توانند مانند وی تدریس کنند ».
رکن انتقال فلسفه به طبقات متاخر
میرزا حسن، شاگرد میرزا ابوالحسن جلوه [۶] است و از ارکان انتقال فلسفه به طبقات متاخرتر به شمار می رود. وی شاگردان زیادی تربیت کرد که یکی از آنان، فیلسوف فاضل، سید موسی زرآبادی [۷] می باشد.

شاگردان


شاگردان حکیم کرمانشاهی عبارتند از:
۱. آقا میرزا احمد آشتیانی.
۲. آقا میرزا مهدی آشتیانی.
۳. آقا شیخ مهدی امیرکلایی.
۴. آقا شیخ محمود مفید.
۵. آقا بزرگ حکیم شهیدی رضوی.
۶. سید ابوالحسن قزوینی.
۷. ابوالحسن میرزای قاجار حیرت.
۸. دکتر سید ابوالفضل معتمد هاشمی.
۹. آقا احمد بن هادی بن محمود بن آقا محمد علی کرمانشاهی.
۱۰. آقا شیخ اسدالله ایزدگشسب گلپایگانی.
۱۱. آقا میرزا حبیب الله ذوالفنون عراقی.
۱۲. آقا میرزا حسن شرف الملک.
۱۳. سید حسین بن سید محمود قمی طباطبایی.
۱۴. آقا شیخ حسین بن هادی رانکوهی لنگرودی.
۱۵. مرحوم حسینقلی مستعان.
۱۶. آقا سید صدر الدین هاطلی کوهپایی اصفهانی.
۱۷. آقا ضیاء الدین دری اصفهانی.
۱۸. حاج ملا عباسعلی کیوان قزوینی.
۱۹. آقا شیخ عبدالنبی کجوری.
۲۰. فاضل بن حسین بن حسن لنکرانی.
۲۱. آقا میرزا فضل الله خان آشتیانی.
۲۲. میرزا لطفعلی صدرالافاظل متخلص به دانش.
۲۳. آقا شیخ محمد بن حبیب الله جولستانی.
۲۴. آقا شیخ محمد بن احمد خندق آبادی کاشانی.
۲۵. سید محمد فاطمی قمی.
۲۶. شیخ محمد تقی آملی.
۲۷. آقا شیخ محمد کاظم تربتی.
۲۸. سید محمد کاظم عصار تهرانی.
۲۹. سید مرتضی لنگرودی.
۳۰. میرزا محمود آشتیانی.
۳۱. سید موسی زرآبادی قزوینی.
۳۲. میرزا هادی خان حائری مازندرانی.
۳۳. آقا سید یعقوب انوار شیرازی. [۸]

مشرب فلسفی حکیم کرمانشاهی


به یقین، مهمترین ویژگی حکیم کرمانشاهی، تبحر خاص و ویژه او در فلسفه بوده که او را از سایر هم عصران خود متمایز ساخته است. در این میان، گروهی به بررسی مشرب فلسفی او پرداخته اند. آقای صدوقی سها می نویسد:
«معروف شده که ایشان متمایل به مشرب مشائیه، بلکه او را خاتمه‌الحکماء‌المشائین هم گفته‌اند؛ ولی مرحوم سید جلال‌ الدین آشتیانی، این نظریه را از اغلاط دانسته‌اند؛ بلکه گفته‌اند او آخرین فیلسوف مشائی نبود».
دلایلی که مرحوم آشتیانی بر این امر آورده اند از این قرار است:
۱. استادان او همه در حکمت متعالیه استاد بودند.
۲. وقتی که آقا میرشهاب‌الدین نیریزی و آقا میرزاهاشم قدس‌الله‌روحه در سالهای ۱۳۳۱ و ۱۳۳۲ جهان خاکی را ترک نمودند، شاگردان این دو استاد، سفر نفس اسفار و قسمتی از الهیات را قرائت نکرده بودند... و برخی مستعدان و مشتاقان دیگر، بدون کوچک ترین درنگ، ملتجی به استاد علامه میرزا حسن کرمانشاهی شدند.
تدریس سفر نفس و الهیات، از عهده کسی بر می آید که در حکمت متعالیه استاد ماهر باشد». [۹]
استاد منوچهر صدوقی سها، نظریه مرحوم سید جلال الدین آشتیانی را نمی پذیرد و پاسخ آن را چنین می دهد:
«ملحض ایام افادات عالیات این است که اولا جناب میرزای کرمانشاهی، تدریس اسفار و فصوص می فرموده است و ثانیا آن هم به نحوی که مورد قبول بزرگان عصر بوده باشد و ثالثا این معنی، دلیل است بر رسوخ آن بزرگ در حکمت متعالیه و عرفانیات و این هر سه سخن حق است؛ بلا ریب ولکن چنانکه پدیدار است، دلیل عدم تضلع جناب میرزا به حکمت مشائیه نیست؛ بالاخص که برخی دیگر از تلامیذ طراز اول آن بزرگ که در عرض برخی از بزرگان دیگر از تلامیذ معظم له که حضرت استاد آشتیانی دامت برکاته تنصیص به نام نامی آنان فرموده اند، در شمارند. استاد عظیم الشان خویش، جناب میرزا را تلویحا اعظم حکمت مشائیه به عصر خویش دانسته اند؛ چنانکه مرحوم مبرور، آقا ضیاءالدین دری آورده است که: «تعلیقات شریفش که در طبیعیات و الهیات شفا است و فعلا نزد نگارنده موجود است، تسلط آن مرحوم را بر فهم کلمات شیخ به خوبی می رساند [۱۰] »

ویژگی ها


استاد منوچهر صدوقی سها به نقل از مرحوم سید ابوالحسن حسینی قزوینی نقل می کند که جناب میرزا حسن کرمانشاهی معروف بود به «فهم کلمه الشیخ (ابن سینا) بهتر از همه» و نیز از قول حاج شیخ محمد علی لواسانی چنین نقل می کند:
«آن بزرگ، قالبی می داشتی نحیف و عینک بر دیده می نهادی».
همچنین وی از قول مرحوم سید محمد کاظم عصار [۱۱] نقل کرده که مرحوم میرزا حسن کرمانشاهی «چنان اسیر پنجه درویش می بوده است که خود می فرموده به تحت قبه قم، فقیرتر از من نیست و با این همه، پیوسته خوشرو می بوده است و گاه هم که آهی از نهاد بر می آورده است، از آن نور می بارید [۱۲] ».
مرحوم دری در توصیف وی آورده است:
«قطع نظر از مقامات علمی، بسیار عفیف النفس و پاکدامن و وارسته از دنیا و مقبل به آخرت (بود) ؛ با این که معیشتش در نهایت سختی می گذشت، در مدت عمرش به احدی ظهار عسرت ننمود و به همان حقوق مدرسه قناعت فرمود [۱۳] ».

خاطره ای از میرزا حسن کرمانشاهی


زندگی این حکیم بزرگوار، در عین غنای علمی، با فقر مادی همراه بود. قناعت و زهد او، چنان بود که در حوادث روزگار، همانند کوه استوار بود و تندباد مشکلات زندگی در قامت استوار او تاثیری نداشت.
در کتاب تاریخ حکما و عرفا به نقل از کیوان قزوینی چنین نقل شده است:
«گاهی به حوالی عید، میرزا، اثاث البیتی می فروخت تا تدارک لوازم عید کند. به او گفتند:
مقداری از علم خویش را بفروشید به ...
گفت: چون شود؟
گفتند: شما می شوید با پول و بی علم و او می شود بی پول و با علم!
فرمود: اگر چنین است، نمی فروشم» [۱۴]

سلمان عصر


استاد سید جلال الدین آشتیانی در مقدمه کتاب تمهید القواعد در شرح حال آقا میرزا محمود، یکی از استادان بزرگ علوم عقلی می نویسد:
«مرحوم آقا میرزا حسن کرمانشاهی، فیلسوف متاله آن عصر نیز مبتلا به تنگدستی بود و معاش خود و عائله خود را از حقوق مختصر مدرسی، که از مدرسه سپهسالار قدیم [۱۵] می گرفت، تامین می نمود؛ ولی شدت ایمان و کثرت زهد آقامیرزا حسن کرمانشاهی، مانع از تاثیر فقر در روحیات او بود؛ چون در تقوا و زهد و ایمان واقعی، سلمان عصر و ابوذر دوران به شمار می رفت [۱۶] ».

آثار


حکیم کرمانشاهی دارای آثار و نوشته هایی بوده که ـ تعلیقات بر طبیعیات و الهیات شفا، نمونه ای از آنهاست.
همچنین وی حواشی فراوانی بر اسفار و شرح اشارات و شفا نوشته است و گویا رسائلی مستقل نیز داشته است که از بین رفته است.
استاد سید جلال الدین آشتیانی در کتاب منتخباتی از آثار حکمای الهی ایران به برخی از آثار وی اشاره کرده است. [۱۷]
مدح امام حسین ـ علیه السلام ـ در یک قصیده بلند [۱۸]
قصیده ای چاپ نشده در یکی از کتاب های کتابخانه آیة الله العظمی گلپایگانی در قم موجود است که سراینده اش را حسن کرمانشاهی دانسته اند.
این قصیده، از حیث نظم و محتوا، بسیار ارزشمند و در مدح امام حسین ـ علیه السلام ـ و به زبان فارسی سروده شده است؛ گر چه پاره ای از ابیات آن عربی است.
این قصیده، ۲۰۱ بیت و در ۱۵ صفحه دست نویس می باشد. آغاز قصیده چنین است:
ای خون تو را غیر خدا هیچ بهانه
وی رحمت حق را به همه خلق بهانه
هر کس به زبانی زغمت نوحه سراید
بلبل به نواخوانی و قمری به ترانه
جز بهر عزای تو نباشد که نماید
مرغ سحری ناله به آهنگ شبانه
باران ز سحاب و ز زمین چشمه و انهار
از چشم و زبان در غم تو گشته روانه
نشر معارف انسانی از سه عالم ربانی
استاد حسن حسن زاده آملی می فرماید:
«از زمان حکیم بزرگ، استاد الحکماء و الفلاسفه، ملا علی نوری مازندرانی ـ رضوان الله تعالی علیه ـ تاکنون، هر چند علمای الهی که همه آنان و یا اکثرشان از شاگردان به واسطه یا مع الواسطه همین حکیم متاله ملا علی نوری اند (و) بر کرسی شریعت غراء، معارف حقه محمدیه را بر نفوس مستعده، القا می فرمودند و علم پروری و عالم پروری می نمودند، لکن مرحوم ملا علی نوری و حکیم سبزواری، در تعلیم حکمت متعالیه و تدریس کتب صدر المتالهین و مرحوم آقا میرزا محمد رضا قمشه‌ای و آقا میرزا هاشم اشکوری در تعلیم حقایق عرفانیه و تدریس صحف محیی الدین عربی و مرحوم میرزا حسن کرمانشاهی در تعلیم حکمت مشاء و تدریس زبر شیخ رییس، شاخص بوده اند و در شاگرد پروری و نشر اصول معارف انسانی، ممتاز. هر یک در فن دیگری، کمال تبحر را داشته است؛ جز این که در یک سمت شهرت یافته است؛ با حفظ این که والذین اوتوا العلم درجات. [۱۹]

وفات


تهران در سال ۱۳۳۶ ش. شاهد خاموشی یکی از ستارگان بلند آوازه تاریخ فلسفه بود.
حکیم و فیلسوف بزرگ میرزا حسن کرمانشاهی که سن او بین ۸۰ تا ۹۰ سال بود، جهان خاکی را ترک کرد و به عالم ملکوت صعود کرد.
نقل شده که پس از وفات وی، اوضاع مالی‌اش چنان بود که برای کفن و دفن معطل ماندند تا آن که آقا میرزا مهدی آشتیانی که از شاگردان او بود، عهده دار هزینه کفن و دفن وی شد. [۲۰]


پانویس[ویرایش]

 
۱. ستارگان حرم ج۹، ص۵۵.
۲. ر.ک: تاریخ حکما و عرفا..., (چاپ قدیم), منوچهر صدوقی سها, ص۶۰.
۳. ر.ک: تاریخ حکما و عرفا..., چاپ جدید, ص۴۳۳.
۴. . شرح مقدمه قیصری, ص۳۲.
۵. . شرح بر زاد المسافر, صدرالدین محمد بن ابراهیم شیرازی, به تحقیق سید جلال الدین آشتیانی, ص۳۸۶.
۶. . ر.ک: گلشن ابرار ج۱, ص۳۹۶.
۷. . ر.ک: گلشن ابرار ج۳.
۸. . ر.ک: تاریخ حکما و عرفا..., چاپ جدید, ص۴۳۹؛ ستارگان حرم, ج۹, ص۵۵.
۹. . تاریخ حکما و عرفا، چاپ جدید، ص ۴۳۴.
۱۰. تاریخ حکما و عرفا، چاپ جدید, ص۴۳۵.
۱۱. ر.ک: بزرگان مدفون در ری.
۱۲. . تاریخ حکما و عرفا, چاپ جدید, ص۴۳۵.
۱۳. . تاریخ حکما و عرفا، چاپ جدید, ص۴۳۶.
۱۴. تاریخ حکما و عرفا، چاپ جدید, ص۴۳۶.
۱۵. . این مدرسه, اکنون به مدرسه عالی شهید مطهری تغییر نام یافته است.
۱۶. تمهید القواعد, ابن ترکه اصفهانی, به تصحیح و تعلیق استاد سید جلال الدین آشتیانی, ص۱۷.
۱۷. . این جلد از «آثار حکمای الهی در ایران» هنوز چاپ نشده است.
۱۸. . ضمیمه دیوان ملا پریشان, از آثار خطی کتابخانه آیة الله العظمی گلپایگانی.
۱۹. . عرفان و حکمت متعالیه, علامه حسن زاده آملی, نشر الف لام میم, ص۷۱.
۲۰. . ر.ک: تاریخ حکما و عرفا, ص۴۴۰.

[ پنجشنبه نوزدهم بهمن 1391 ] [ 16:15 ] [ مهندس وحید اکجوان و مهندس علی مرادی ]

1- حسین علی زاده     

فرزند ولی متخلص به آتش در سال 1311 در کرمانشاه متولد شد . دوران تحصیل را تا پایان  متوسطه در زادگاهش فرا گرفت وسپس در رشته حقوق موفق به اخذ لیسانس گردید وبه خدمت وزارت آموزش وپرورش در آمد و سالها در دبیرستانهای شهر به تدریس وتعلیم و تربیت جوانان همت گماشت و بعد از 30 سال با خوشنامی وخدمت صادقانه به افتخار بازنشستگی نائل آمد .او از فرهنگیان بسیار ارجنمد وبه ایمان ونیکنامی سرشناس این سازمان است و اشعارش بسیار صمیمی وپراز احساس و بیانگر صفای باطن وخلوص نهاد آتش است.

 

2- آذری کنگاوری

 ابولحسن فرزند یدالله و متخلص به آذری در سال 1297 ه.ش در شهرستان کنگاور به دنیا آمد و پس از تحصیلات مقدماتی به خدمت وزارت کشور پذیرفته شد. او دارای طبعی سرشار واحساساتی تند وسرکش بود و غیر از اشعار جدی سالها در سرودن فکاهیات واشعار طنزو مطایبه با مجلات کشورهمکاری داشت که  " بچه کنگاور" تخلص  می نمود و دردهای اجتماعی و کمبودها ، و نظریات اصلاحی خود را در قالب فکاهی انتقادی در اختیار خوانندگان قرار می داد. آذری در دیماه 1365 دعوت حق را لبیک گفت.

 

3- آذری کرمانشاهی

 محمد پورمند فرزند حسین متخلص به آذری در سال 1285 در کرمانشاه متولد شد . اواز همان اوان کودکی به شعر علاقه مند بود وبا حضور در محضر اساتید و انجمن های ادبی ذوق ادبیش شکوفائی گرفت . آذری جزء شعرای خوب این سامان می باشد و کتابی در مدیحه و مرثیه ائمه اطهار (ع) سروده که در نوع خود حائزاهمیت است.

 

4- حشمت الله منتظری

 حشمت الله منتظری فرزند خیرالله متخلص به آرمان در سال 1317 در کرمانشاه متولد شد تحصیلات ابتدایی ومتوسطه را در زادگاهش بپایان رساندو به دانشگاه پلیس رفت و افسر شهربانی شد غزل های زیبایی از از او در نشریه انجمن ادبی صائب وانجمن ادبی سخن چاپ شده که نشانگر ذوق و استعداد ادبیش می باشد.

 

5- چنگیز آزادی

 چنگیز آزادی فرزند عبدالحسین متخلص به آزاد در پانزدهم آبان 1315 در کرمانشاه متولد شد . تحصیلات ابتدایی ومتوسطه را در زادگاهش بپایان رساند بعد به تهران رفت ودر دانشکده حقوق ادامه تحصیل داد و وارد وزارت دادگستری شد.آزادی شاعری آزاده وعارفی دل از دست داده است روح عرفان وتصوف در غزل های او متجلی است.

 

 6- شمس الدین رستمپور

 شمس الدین رستمپور فرزند علی اصغر متخلص به آزاد در سال 1293 در کرمانشاه متولد شد.

او غزل سرایی توانا بود.

 

7- نقی آزاد

 نقی آزاد معروف به نقی شوان فرزند آقا جان در سال 1262 در ایل کلهر پا به عرصه وجود نهاد. تحصیلات مقدماتی ومرسوم زمان خود را آموخت چنانچه خود گوید :

چو در هفت شد عمرم از روزگار                 بیامد   یکی   فرخ   آموزگار

مرا  داد   تعلیم   و آداب   گفت                 زباد وزخاک ،آتش وآب گفت

 

نقی آزاد در بین ایل بزرگ کلهر از معروفیت خاصی برخوردار است.آثاری منظوم بشرح زیرازاو باقی مانده :

کلهر نامه :

منظومه ای در بحر تقارب با عنوان کلهر نامه یا نامه آزادکلهر که قریب 12 هزار بیت است و به زبان فارسی در شرح لشکر کشی ها وجنگ های ایل کلهر سروده شده که خود شاعر با خطی زیبا منظومه را تدوین نموده ودر مقدمه این کتاب چنین نوشته " شکر سپاس مر خداوندی را سزاست که پروردگار دو جهان و بخشاینده مهربانست. صاحب روز جزاست به او بندگی می کنم واز وی یاری می جویم تا هدایت کند مرا به راه راست . اما بعد این حقیر سراپا تقصیر که موسوم به نقی آزاد و در سلسله عشایر کلهر ساکن ملک شوان هستم تا اندازه ا ی دارای ذوق و به مقتضای سرنوشت در مجاورت ساکنین ایلات وعشایریک عمر اسیر قید مکروهات و ناملایمات روزگار بوده وهستم یعنی در این روز که این نامه را با زبان خامه روی قرطاس می آورم شصت و دومین مراحل عمر را طی کرده واز تاریخ 1322 ماه خرداد تا بحال که دوازدهم تیر سال 1324 است شروع به کتابت این نامه شده "  از آثار دیگر آزاد منظومه ای است به زبان کردی که ترجمه کلهر نامه است وبالاخره مجموعه غزلیات و قصائد که بالغ بر7 هزار بیت با حاشیه به نظم مثنوی است که این دفتر را شاعر بنابر ملاحظاتی در نجف اشرف نزد یکی از متولیان وادی السلام امانت می گذارد .

آزاد در اشعارش واله نیز تخلص می نماید. او بسال 1367 ه.ق. وفات نموده است.

 

8- اسکندر آزادی

 اسکندر آزادی فرزند علی اکبر در سال 1330 در کرمانشاه متولد شد.
خود می نویسد " تحصیلات ابتدایی و متوسطه  را درزادگاهم گذراندم ودر دبیرستان درس ادبیات را در محضر بزرگانی نام آور بپایان رساندم ودر خدمت همین بزرگواران بود که شوق وشور وعلاقه مندی شعر در من جوانه زدوسرودن شعر را آغاز کردم و اولین شعر من در سال 1353 در یکی از مجلات آن زمان بچاپ رسید .این اواخر بیشتر به مطالعه آثار بزرگان مشغولم وکمتر شعر می سرایم . بیشتر غزل میگویم اما از سرودن شعر نو وآزاد نیز غافل نیستم وفعلا در یکی از ادارات دولتی مشغول کارم.

 

9- یدالله عاطفی

  یدالله عاطفی فرزند حبیب متخلص به آشفته در سال 1323 در کرمانشاه متولدشد. تحصیلات ابتدایی و متوسطه را در زادگاهش طی کرد وازدانشگاه علامه طباطبایی موفق به اخذ لیسانس در رشتهزبان وادبیات فارسی گردید.

در سال 1345 به استخدام آموزش وپرورش درآمد و به تدریس ادبیات فارسی همت گمارد.عشق و علاقه او به شعر مصداق با شیر اندرون شد را تداعی می کند.

او همیشه عضو فعال انجمن های ادبی بویژه انجمن سخن بوده وآثارواشعارش در نشریات انجمن مذکور و دیگر مطبوعات کشور بچاپ رسیده است.

آشفته از شاعران پر احساس ونغزگوی وشیرینکار دیار ماست ودر انواع شعر مخصوصا غزل مهارت داردو زبان شعریش مطبوع ومقبول صاحب نظران است.

 

10- ایرج کیهانی

 ایرج کیهانی فرزند علی متخلص به آوا در سال 1312 در کرمانشاه بدنیا آمد.تحصیلات ابتدایی ومتوسطه را در زادگاهش فرا گرفت وبخدمت وزارت کاردرآمد . آوا در شعر وسخن وتحقیقات ادبی سخت کوش وفعال بوده و کارهایی در زمینه ادبیات تألیف نموده که از جمله کتاب " ترجیعات " است که شامل ترجیع بند های بزرگانی چون فخرالدین ابراهیم عراقی ،هاتف اصفهانی ،خواجوی کرمانی ... می باشد که در سال 1350 بچاپ رسیده است وتألیف دیگر ایشان " شهادت در محراب " یا " شب و عشق علی "می باشد که منظومه ایست در شهادت         مولا علی علیه السلام وبسال 1360با طرزی شایسته ومطلوب بچاپ رسیده است.واما از اشعاری که از آوا منتشر شده می توان به شکوفائی احساس ولطافت قریحه واستعداد وذوق سرشاراوپی برد. ایرج کیهانی سالهاست که ترک یارودیارکرده ودر تهران اقامت گزیده است.    

 

 

11-یدالله نوری

 یدالله فرزند علی نوری متخلص به "احساس" در سال 1342خورشیدی چشم به جهان گشود. تحصیلات ابتدایی ومتوسطه را در زادگاهش به پایان رسانید .اودر دوران دبیرستان علاقه به شهروادب رادر خویش سراغ یافت وذوق واستعدادش شکوفا گشت وسروده های خودرابا دبیران ادبیات در میان می نهاد وارشاد می شدودر مدت زمانی کوتاه توانست جائی در سلک شاعران دیارش داشته باشد بطوریکه درشبهای شعر خوانی و انجمن های ادبی او یکی ازچهره های ثابت ونموداراست.احساس در قسمتی از شرح احوال خودچنین می نگارد"شعر موجی برخاسته از دریای اندیشه و احساس بشری است وشاعرآن نیرواست که به هر کجا که بخواهد این موج را می کشاند. به عنصر احساس در آنچه شعرش می خوانند ایمان فراوان دارم وهر اثر که احساس بیشتر دارد گیرائی و جذابیتش فراوان است شاید به همین سبب باشد که تخلص احساس را برگزیده ام".

  

12- حاج ملا احمد مفتی اورامانی

 حاج ملا احمد مفتی نودشی متولد سال1194هجری قمری از اهالی نودشه اورامان وفاضل شریفی بوده است که بعد از خاتمه تحصیل در عراق می زیسته.

 

13- میرزا احمد محمدی

 میرزا احمد داواشی فرزند محمد از شاعران صاحب نام و خوش قریحه کردی سرای کرمانشاه است که در سال1127خورشیدی مطابق با 1318 قمری در یکی از روستاهای روانسر تولد یافت تحصیلات خود را در حد مقدماتی فرا گرفت وبه کمک پدر در امر کشاورزی روی آورد وی از شاعران توانا و رنگین اندیش وپر شور و جذبه ادبیات کرد است ودر سرودن اشعار حماسی و قصائد مدحی ووصفی و غزلیات ومخصوصا در فی البدیهه سرائی مهارتی کامل داشت،قوت حافظه،مجلس آرائی کلام آشنا بدل اورااز میرزا احمد شاعری محبوب و مردم پسند ساخته بود.در مجلس بزرگداشتی که سال 1356در تالارشهر کرمانشاه برای میرزا احمد برپا شد نگارنده بپاس دوستی وآشنائی  وارادت به ایشان معرفی این شاعر بزرگ را با حضور خودشان و شاعران بزرگی که به عنوان مهمان از تهران آمده بودند به عهده گرفت و با تحلیلی در آثار او هر چند مختصر دوستداران شعروادب حاضر در سالن را با میرزا احمد آشنایی حاصل آمد.سپس او رشته کلام را به دست گرفت و با لهجه شیرین فارسی آمیخته با کردی بسیار گرم و دلنشین،شیوا وملیح بیش از یکساعت شعر خواندو سخن گفت و بابیانی سحار مشتاقان را بوجد و حال آورد و سخت با استقبال مردم روبرو شد.روانش شاد ویادش گرامی باد.آثار این شاعر را شاعرو دانشمند ارجمند ملا محی الدین صالحی با   خط زیبا مدون نموده و امید اینکه موفق به چاپ وانتشارآن بشود. میرزا احمد در سال1359خورشیدی چشم از جهان فروبست و بنا به وصیت خود در جوار مقبره موسوم به اویس قرنی بخاک سپرده شد.  

 

14- میرزامحمد تقی کرمانشاهی

 اسمش میرزامحمد تقی واز بزرگان دیارمان بوده است ودر نظم ونثرمهارتی داشته صاحب حدیقه درباره اش چنین قلم زده است "از اجله سادات واشراف آن بلد ومردی فاضل وادیب بل حکیم بوده و از غالب علوم بهره وافی داشته.کتابی بر سبک گلستان شیخ سعدی علیه الرحمه عنوان کرده و حکایات خوبی نوشته است.لیکن نمی توان برابرش کرد اما در مقام خود خوب است،زمانه اش هم زمان نداده که او را مرتب کند وفصول و ابوابی ترتیب دهد و به همان حالت پریشان در دست اقاربش باقی مانده.در آخر او،حکایتی بر سبیل افسانه ذکر می کند از خوشنواز نام شیرازی به طرز افسانه "دلاله محتاله"و امثال آن. اما از اشعارش هر جه از منسوباتش طلب می شود همه به وعده می گذارد" ادب در حدود سال 1285 وفات یافته است.          

 

15-ادیب صفوی

 اسمش میرزا احمد و از سلسله جلیله سادات صفویه موسویه است که مدتهاست در کرمانشاهان وطن اختیار کرده اند.او از شعرای متبحر سده سیزدهم بوده ودرعلوم ادیبه وخط انشاء وشعردست داشته است.قبلا رهی تخلص می نموده ولی چون در علوم ترقی کرده تغییر تخلص داده،دیوانش درحدود چهار هزار بیت است که بیشتر قصیده می باشد و مقداری نیز مراثی وقطعه ورباعی دارد دیوانش مکاتب منثوره خود را نگاشته.

 

16-هادی ارفع

هادی ارفع فرزند مهدی متخلص به ارفع در اسفندماه 1313 خورشیدی در کرمانشاه به دنیا آمدوتحصیلاتش را در زادگاهش به پایان رسانید و وارد آموزش و پرورش شد سالها دبیر ادبیات دبیرستان ها بود ودر این راه خدمت ارزنده ای به جوانان دیارش نمود.او ابتدا"مونس"تخلص می نمود اما بعد به احترام حضرت ذوالریاستین مونسعلیشاه"مونس"تخلص خود را تغییر داد.ارفع عمر گرانمایه خود را در راه ادبیات و جمع آوری آثار بزرگان شهرش وقف نمود تا جائی که کتابخانه اش از آثار خطی و چاپی ونمونه ها کمیاب مشحون است او به سال1342 شمسی اقدام به تصحیح و چاپ دیوان آصفی هروی کرد که بحق کاری است در خور تحسین.ارفع به سال 1363به افتخار بازنشستگی نائل بی شک ایام را به تحقیق و تتبع در آثارشاعران کرمانشاه مشغولند .ارفع شعر را زیبا ودلنشین و استادانه می سراید و قصائد وغزلیات منسجم و عارفانه است و در سطح کشور او را به عنوان سراینده ای چیره دست  می شناسند.

 

17-عبدالعلی خان کریمی

یکی از شاعران و نویسندگان خوب و خوشنام کرمانشاه عبدالعلی خان کریمی فرزند محمد رضا متولد 1398 خورشیدی است،که در اشعارجدی "اسعد" تخلص می کرد،نگارنده ( استاد فرشید یوسفی ) سالها افتخارمصاحبت و خوشه چینی از محضرشان را داشتم .شخصی فهیم،مؤدب،خوش برخورد و آشنا با رموز و دقایق شعری و مسلط به فنون و صنایع ادبی،سالها با نوشتن و تهیه برنامه های تحقیقی ،دینی وادبی آموزنده واجرای آن از رادیو خدمتی شایان به فرهنگ ادب شهرش نمود.او دردهای اجتماع و معایب موجود در اطرافش را با زبان مطایبه و اشعار فکاهی وقطعات طنز گونه با تخلص "عینک"در مطبوعات به چاپ می رسانید.اسعد در سال 1365 خورشیدی دعوت حق را لبیک گفت ومرغ روحش به ملکوت پرواز نمود.      

  

18- دکتر احمد اسعدی

دکتر احمد اسعدی فرزند عبدالله متولد سال 1313 خورشیدی دوران ابتدائی ومتوسطه را در یزد گذرانید سپس در دانشگاه مشهد رشته پزشکی را ادمه داد و بعد از مدتی با بورس تحصیلی خارج از کشور از طریق سازمان بهداشت جهانی از مسمو موفق به گرفتن درجه تخصصی در بهداشت عمومی و طب اجتماعی ودر سال 1339در وزارت بهداری استخدام شد و سالها در کر مانشاه در خدمت دردمندان کمر بسته است .خود می نویسد "بنده از کودکی و اوان جوانی علاقه مفرطی به شعر و ادبیات داشتم و در مجامع ادبی شرکت می نمودم  و از محضر اساتید مستفیض می گردیدم"

[ پنجشنبه نوزدهم بهمن 1391 ] [ 15:38 ] [ مهندس وحید اکجوان و مهندس علی مرادی ]
میرزا محمد رضا کلهر(کرمانشاهی) نامدار ترین خوشنویس دوره قاجار در 29 امرداد ماه سال 1271 خورشیدی برابر با 25 محرم الحرام 1310 ه. ق دار فانی را وداع گفت.

میرزا محمد رضا کلهر در یکی از روزهای تابستانی سال 1245 ه. ق در کرمانشاه متولد شد. پدرش محمد رحیم بیگ سردسته سواره رو فوج کلهر بود . ایل کلهر که شهرتش را از سوار کاری و شمشیر زنی بدست آورده ، تمام جوانانش را به آموختن سوارکاری و شمشیر زنی وادار می ساخت و محمد رضا نیز از این قاعده مستثنی نبود. برادر بزرگش ، نوروز علی سوار کار و شمشیرزن ماهری بود .
بعد از درگیری که بین ایل کلهر و دیگر قبایل ایجاد شد، محمد بیش از پیش خود را با جنگ و گریز بیگانه می یافت، چون به خلوت ، انزوا ، صلح وآشتی تمایل داشت. او بعد ازاتمام این درگیری، مصمم شد، شمشیر و اسب را با وجود مهارتی که کسب کرده بود، برای همیشه رها کند . تصمیم گرفت خواندن و نوشتن را از پسر عمویش که خط خوشی داشت ، بیاموزد. در همین روزها، به قلم باریک نی و خط خوش پسر عمو، دلبستگی پیدا کرد. گویی از پیچ و تاب خط به آرامش قلبی می رسید.
هنگامی که محمدرضا سنین کودکی را پشت سر گذاشت ، نوروز علی به امر پدر، این فنون را به محمدرضا آموزش داد . او گاهی از بی توجهی محمد رضا گله می کرد. محمدرضا روحیه خود را با این فن سازگار نمی دید، چون آنقدر که از تماشای یک لاله وحشی لذت می برد، از سوارکاری و شمشیرزنی چیزی دستگیرش نمی شد.
آنقدر از روی خط پسرعمویش نوشت تا یقین کرد مثل او نوشته است. شاید هم بهتر" اما افسوس که در میان ایل، استاد خوشنویسی نبود، تا بتواند نزد او خطش را به سرانجام برساند . سرانجام تصمیم گرفت برای نیل به مقصودش به تهران عزیمت کند. این مساله را با پدر بازگو کرد، رضایت پدر او را خشنود ساخت و با اعتماد به نفس بیشتری راهی "دارالسلطنه" - پایتخت شد.
محمدرضا در تهران، شاگرد مکتب میرزا محمد خوانساری شد. میرزا، خط نستعلیق را به استادی و مهارت تمام می نوشت، و دارای شهرت بسیار در این خط بود. محمد هر روز صبح کنار اسباب کتابت استاد خود می نشست و هنگام نوشتن استاد، تمام حواسش را به قلم و حرکت دست او معطوف می کرد. وقتی استاد می نوشت، در خیالش بال هایی ناپیدا او را به سمت لذتی درک ناشدنی پرواز می داد.
محمد، هر روز مشق هایش را به استاد می داد، استاد آنها را تصحیح می کرد. زیر بعضی از کلمات ، کلمه را دوباره می نوشت ، ضعف های کار را توضیح می داد و عقیده داشت :«خطش وحشی است و باید رامش کند، بدون قاعده و قانون نوشته، باید به خط استاد نگاه کرده و جزئیات رادقیق اجرا کند، نه کم و نه زیاد.»
سه سال از شاگردی محمدرضا گذشت ، به قول استاد ، خطش رام شد و شکل و شمایلی پیدا کرد. او بدون ذره ای تردید، هر روز ساعت ها مشق می کرد، هم مشق نظری (سیر در خط استاد) و هم مشق قلمی (بر روی کاغذ قلم می زد و به سطر نویسی و سیاه مشق می پرداخت) روزها با قلم کتابت، مشق خفی و ریز و شب ها با قلم درشت، مشق جلی می کرد.
گذر زمان محمدرضا را از خوشنویس ناشی و تازه کار چند سال پیش که حروف و کلمات را با ذوق و سلیقه شخصی می نوشت(بدون رعایت تناسبات و نسبت های خط )، به شاگردی در پایه استاد تبدیل کرد. آخرین مشقی که به استاد نشان داد، مورد تمجید او قرار گرفت و به او گفت: از این به بعد جستجو کن و از آثار استادان قدیم، نکته هایی تازه بیرون بکش و در نهایت خطی بپرور، که بدون امضا معلوم شود خط توست.
از آن به بعد از هر کس که در خوشنویسی سر رشته ای داشت ، سراغ مرقعات ( مجموعه ای از آثار خط یا نقاشی که به شیوه ای هنرمندانه کنار هم قرار گیرد) استادان گذشته را می گرفت. با این که خرید اغلب مرقعات و قطعات برای او ناممکن بود، اما تا جایی که دخلش اجازه می داد، آنها را خریداری می کرد و بقیه را از دیگران به امانت می گرفت ، تا از روی آنها مشق کند. محمدرضا از آثار استادان درگذشته، بیشتر از همه به خط میرعماد الحسنی علاقه داشت ومناسب ترین خط را، خط میرعماد می دانست. او هنگامی که شنید روی سر در یکی از حمام های قزوین، کتیبه ای به خط میرعماد وجود دارد، به قزوین رفت .
محمدرضا کلهر در سال 1264 (ه. ق) پیغامی از طرف دربار دریافت کرد که برای تعلیم خط به ناصرالدین شاه راهی دربار شود. در مجلسی که برای معرفی او به شاه ترتیب دادند، امیر کبیر صدراعظم و چند نفر دیگر حضور داشتند. امیر به گرمی از "کلهر" استقبال کرد و قرار شد هر هفته در دو جلسه به شاه تعلیم خط بدهد. شاه به خوشنویسی علاقه داشت، اما با تنبلی مشق می کرد. گاهی وقت ها که میرزا برای تعلیم می رفت، شاه به بهانه ای واهی از گرفتن سرمشق امتناع می ورزید.
در همین روزها نوروزعلی هم به تهران احضار شد تا در دربار، به عنوان میرشکار سلطنتی خدمت کند. چند صباحی که گذشت، محمدرضا به اصرار برادر راهی ایل و دیار شد. دختری که مادرش برای او نامزد کرده بود، مورد پسند او نیز واقع شد و ازدواج سرگرفت.

بعد از ازدواج، ناصر الدین شاه به او پیشنهاد کرد، به دارالطباعه (به ریاست محمد حسن خان) برود و حقوق بگیر دائم آنجا شود. اما کار در دربار با روحیه محمدرضا سازگاری نداشت، با اینکه روزگار به سختی می گذرانید، اما خم به ابرو نمی آورد و زیر بار منت نمی رفت.
پس از چندی به منظور تعلیم خط به دو پسر قوام الدوله (از منشیان میرزا آقاخان نوری صدر اعظم ناصر الدین شاه) به منزل او رفت. برایش حجره خصوصی ترتیب دادند. حقوق خوبی هم دریافت کرد. در آنجا به عادت همیشه تا دیر وقت در پرتو نور چراغ های گردسوز، در همان حجره مشق می کرد. یک شب از خستگی قلم در دست، سرصفحه مشق به خواب رفت. بعد از لحظاتی بیدار شد و مشق کردن را ادامه داد.
او متوجه شد که ضرباتی به شیشه پنجره می خورد. با دقت بیشتر توانست شبح صورت قوام الدوله را پشت پنجره ببیند که به او نگاه می کند. قوام به او گفت: کاشکی من هم صاحب چنین خط زیبایی بودم ! محمدرضا گفت: از عدالت خدا دور است که این همه مال و منال و خدم و حشم به تو داده، خط مرا هم به تو بدهد. سگرمه های قوام در هم کشیده شد و بدون اینکه چیزی بگوید رفت. فردای آن روز محمدرضا اسبابش را جمع کرد تا آنجا را ترک کند.
کلهر در سال 1300 به رغم نفرتی که از همراهی با شاه داشت، وقتی از اعتماد السلطنه شنید که سفر مشهد مقدس در پیش است، به شوق زیارت حرم امام رضا (ع) همراهی با کاروان شاه را قبول کرد. طی سفر، اعتمادالسلطنه روزنامه ای به چاپ رساند که میرزا کتابت متن آن را به عهده داشت. به تدبیر اعتمادالسلطنه، تمام وسایل چاپ سنگی همراه کاروان بود و هر چند روز یک بار، متن سفر نامه و گزارش های روزانه، نوشته شده و در شش یا هفت صفحه، به شیوه چاپ سنگی منتشر می شد. روزنامه، قطعی به اندازه یک ورق داشت و شماره اولش، در روز یکشنبه یازدهم شعبان 1300 (ه.ق) در دماوند و شماره دوازدهم آن در روز یکشنبه دوازدهم ذی الحجه در خاتون آباد، پنج فرسنگی تهران، منتشر شد.
به سبب قحطی که سراسر تهران را فرا گرفته بود ، کلهرهم به دلیل گرسنگی های دراز مدت، لاغر و تکیده شد. دائم چرت می زد. صداها را به سختی می شنید. نفس هایش به سختی بالا می آمد ، اما کم کم کند شد ، قلبش از تپش باز ایستاد و چشم هایش به افقی دور خیره ماند و در چنین روزی چشم از جهان فرو بست. در روزگار نامردمی ها، شیخ هادی نجم آبادی با تعدادی از یاران با وفا، بر جنازه میرزا محمد رضا کلهرنماز خواندند و او را در قبرستان محله حسن آباد، به خاک سپردند.
میرزا محمد رضا کلهر در خط نستعلیق بعد از میرعماد قزوینی بهترین خطاط به حساب می آید و او را از میر عماد کمتر نمی باشد. او را مردی درویش منش ،خوشخوی ، سبکروح و بذله گو می دانستند. محظری مطبوع و طلعتی محبوب داشته است .
از میرزا محمد رضا کلهر، دو دسته آثار باقی مانده است:
الف) آثار چاپ سنگی عبارتند از: مخزن الانشاء، قسمتی از دیوان فروغی بسطامی، قسمتی از ریحانه الادب ذکاءالملک فروغی، قسمتی از دیوان قاآنی، منتخب السلطان سعدی و حافظ، مناجات خواجه عبدالله انصاری، رساله غدیریه، فیض الدموع، نصایح الملوک، قسمتی از سفرنامه کربلای ناصر الدین شاه، روزنامه اردوی همایون و قسمتی از روزنامه شرف.
ب ) آثار دست نویس آن استاد عبارتند از: مخزن الانشاء، فیض الدموع، گاهنامه ها و تقویم ها، خواص السور (در حاشیه و متن قرآن مجید)، سیاه مشق ها، فرامین، مناشیر و عریضه های گوناگون.استادکلهر

[ پنجشنبه نوزدهم بهمن 1391 ] [ 15:34 ] [ مهندس وحید اکجوان و مهندس علی مرادی ]

‹ هنرمندان برجسته معاصرکرمانشاهی›‏

‏1- آجیلچی فرزند مرحوم حاج محمد متولد 1304 از نقاشان پیشکسوت در سیاه قلم می باشد.
2- پروانه احمدی از چهره های مستعد در رشته نگارگری و تذهیب
3- قربان امیری از نقاشان کرمانشاه در رشته رنگ روغن
4- سیامک بهرامی از چهره های شاخص در رشته حجمی
5- زهرا پورخوش از طراحان و نقاشان برجسته و خدمتگزار هنر کرمانشاه
6- محترم پرندین از نقاشان با تجربه کرمانشاه
7- پری پرندین از طراحان و نقاشان مطرح کرمانشاه
8- وحید پیرهوشیاران از مذهبان کرمانشاه
9- بهداد پنچه زاده از هنرمندان برجسته کرمانشاه
10- فرزاد بهره مند از هنرمندان برجسته کرمانشاه در طراحی و نقاشی
‏11- استاد حسین تابعی فرزند محمد متولد 1313 کرمانشاه از اساتید بزرگ نقاشی رنگ و روغن درکرمانشاه
12- آزاده جواری از جوانان مستعد در نقاشی رنگ و روغن و تذهیب وگل و بوته
13- حسین چاکرخ از نقاشان پیشکسوت در سیاه قلم و نقاشی رنگ روغن ، نامبرده بازنشسته دادگستری می باشد.
14- ناصر خاورزاده از طراحان و نقاشان حجمی برجسته کرمانشاه
15- رامین دارابی از خوشنویسان و نگارگران و مذهبان با ذوق کرمانشاه
16- استاد عطاءاله ذینوری از نقاشان برجسته ایران در نقاشی آبرنگ و خوشنویسی
17- رکن الدین سپهری فرزند مرحوم شعیب خان متولد 1310 از نقاشان برجسته کرمانشاه که درخارج ازکشور زندگی می کند.
18- مرحوم مرتضی شریفی از هنرمندان برجسته نقاش، که خدمات بسیاری در کرمانشاه انجام داد.‏
‏19- کبری صالحی فر از نقاشان و خوشنویسان و مذهبان کرمانشاه
20- حسین عزت پناه از خوشنویسان و نقاشان پیشکسوت در رنگ و روغن و مداد رنگی، وی از شاگردان قدیمی استاد تابعی می باشد.‏
‏21- مرضیه فرهادی از تذهیب کاران و خوشنویسان کرمانشاه
22- فرهنگ عاطفی از نقاشان مستعد کرمانشاه
23- استاد بهرام کلهر نیا از گرافیست ها و نقاشان معاصر ایران که خدمات شایانی در کرمانشاه انجام داده اند.‏
‏24- گرامی از هنرمندان مستعد و نامی کرمانشاه
25- منوچهر ملکشاهی از پیشکسوتان نقاشی در کرمانشاه که در تهران زندگی می کنند.
26- علی اشرف قنبری از نگارگران و مذهبان پیشکسوت و نامی کرمانشاه و از کارشناسان با سابقة هنریِ اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی
27- استاد عبدالحسین محسنی از نقاشان برجسته کشور و از افتخارات هنر نقاشی کرمانشاه که در تهران زندگی می کنند.
28- رامین مرآتی از چهر های شاخص تذهیب ایران که درکرج زندگی می کنند.
29- حبیب اله معتمدی از نقاشان معاصر کرمانشاه
30- طهمورث نوری از نقاشان پیشکسوت کرمانشاه
31- توران نوری از نقاشان کرمانشاه
32- محسن ویسی از نقاشان معاصر و شاگردان مستعد استاد تابعی
33- ایرج هندسی از نقاشان پیشکسوت کرمانشاه که سالها مشوق جوانان بوده اند.
34- مرحوم استاد ابوالحسن نجومی متولد1312 فرزند آیت ا... فقید سیدجواد نجومی از نقاشان بزرگ و توانای معاصر بوده اند.‏
‏35- نیکزاد نجومی نوه مرحوم سیف السادات نجومی از نقاشان معروف ایران که درخارج از ایران زندگی می کنند.
36- سیدحسین نجومی فرزند حضرت آیت ا... نجومی از نقاشان برجسته در رشته های نگارگری، تذهیب و رنگ و روغن می باشند.
37- محمدرسول مکاری از نگارگران و تذهیب کاران برجسته و دلسوزکرمانشاه
38- کاترین صباغیان از استعدادهای درخشان تذهیب و نگارگری درکرمانشاه
39- بهرام جمالی از خوشنویسان و نگارگران کرمانشاه
40- مجید بالغ از نگارگران و مذهبان کرمانشاه
41- سیروس آرام از نقاشان پیشکسوت رنگ روغن کرمانشاه
42- غلامرضا حاج از نقاشان کرمانشاه
43- حسن هواسی از نقاشان پیشکسوت کرمانشاه
44- خانم مصلحیان از نقاشان کرمانشاه ‏
‏45- سوزان بهادری از هنرمندان گرافیست و نقاش استان کرمانشاه
46- محمدرضا محمدی پور از گرافیست ها و نقاشان کرمانشاه
47- معصومه جلیلی از نگارگران برجسته استان کرمانشاه
48- فریبا کاکایی از گرافیست های استان کرمانشاه
49- نادر همتی از هنرمندان گرافیک
50- اکبر پرویزی از هنرمندان کرمانشاه
51- مصطفی خزایی از هنرمندان گرافیک استان کرمانشاه
52- بهدومان از هنرمندان کرمانشاه
53- محمدعلی ودود از هنرمندان معرق و منبت و مشبک

[ پنجشنبه نوزدهم بهمن 1391 ] [ 15:32 ] [ مهندس وحید اکجوان و مهندس علی مرادی ]

برای بسیاری از کورد ها و مخصوصا مردم كرمانشاه نام اسماعیل مسقطی نامی است که با تار و ترانه و شادی پیوست دارد. این نوازنده، خواننده و ترانه سرای چیره دست در روز اول فروردین ماه ۱٣٨۷ در سن هشتاد و شش سالگی، در زادگاهش كرمانشاه درگذشت. بسیاری از ترانه های او در تمام کوردستان جاودانه و ماندگار شده اند. روز مرگش با وجودی که روز نوروز بود، بسیاری از اهالی کرمانشاه را به مراسم بزرگداشتش کشاند. اسماعیل خان مسقطی در سال ۱۳۰۱ در شهر کرمانشاه در استان مای به‌دنیا آمد. پدرش محمدابراهیم پسر مصطفی خان وکیل از شاگردان میرزا آقاخان بوده است. از ۱۲ سالگی با نواختن ضرب وارد دنیای بزرگ موسیقی شده و در ۱۸ سالگی به تار روی آورد. در دورانی که استاد "مرتضی نی‏داوود" و "یحیی زرینچه" در کرمانشاه اقامت داشتند، شاگردی‌شان را کرده و پس از آن از راهنمایی‏های استاد ابوالحسن صبا بهره‏ گرفته است. مسقطی گفته بود، تمام ترانه‏های کوردی را که ساخته، استاد صبا به خط نت در می‏آورده است.بعد از آن، به کرمانشاه برگشت و نت تمام آهنگ‏ها را در رادیو کرمانشاه عرضه کرد. ۱۸ سال از زمان تأسیس تا سال‌هایی بعد ازانقلاب در ایران با ارکسترهای مختلف همکاری کرد. گروهی متشکل از "عبدالصمدی" و "مجتبی میرزاده"، "محمود مرآتی"، "اکبر ایزدی"، "بهمن پولکی"، "حسن زیرک"، "محمود بلوری"، "حشمت‏اله لرنژاد" و "سیداسماعیل پیرخدری". مسقطی در این باره می‏گوید: «خدمت استاد ابوالحسن صبا که رسیدم، در حین درس دادن به شاگردانش بود. ایشان به بنده خیلی لطف داشتند و تمام ترانه‏های کوردی را که خودم ساخته بودم، ایشان به خط نت درمی‏آوردند. بعد از آن به کرمانشاه برگشتم و نت تمام آهنگ‏ها را در رادیو کرمانشاه گذاشتم. به مدت ۱٨ سال از زمان تأسیس تا ۲ سال بعد از انقلاب با ارکسترهای مختلف همکاری داشتم. درآن زمان گروهی داشتیم که با هم کار می‏کردیم. "عبدالصمدی" و "مجتبی میرزاده"، "محمود مرآتی"، "اکبر ایزدی"، "بهمن پولکی"، "حسن زیرک"، "محمود بلوری"، "حشمت‏اله لرنژاد" و "سید اسماعیل پیر خدری" بودند. پس از انقلاب تا ۲ سال با رادیو همکاری داشتم و بعد از آن به همراه خیلی‏های دیگر از رادیو کناره گرفتیم.» اسماعیل مسقطی می‏گوید: «تمام آهنگ‏هایی که با کمک مرحوم صبا نوشته بود، از بین رفته است و تنها این آهنگها در حافظه‏ی استاد باقی مانده است» اما همچنان با قدرت دست و پنجه‏اش آنها را می‏نوازد. مسقطی می‏افزاید:» دو ترانه‏ی"کچه ‏کچه" و "نازنینه" را از همه بیشتر دوست دارم. اسماعیل مسقطی را باید چیره‌دست بداهه‏نوازی نامید، چرا که در رتبه کارهایش، بداهه‏نوازی که یکی از ارکان موسیقی است قابل مشاهده است. وی آثار و آهنگ‏های زیادی را ساخته است. از این آثار می‏توانند به "كچه‌ كچه‌"، "نازه‌نینه‌"، "به‌و به‌و"، "په‌پوو سوله‌یمانی"، "جه‌میل جه‌میله‌"، "تاتی مارگه‌ستم" و "مینا مینا"اشاره کرد. شیوه‏ی تارنوازی استاد اسماعیل مسقطی را می‏توان منحصر به خود او دانست. افراد زیادی مانند "حمیدرضا طاهر زاده" تحت تأثیر شیوه‏ی تارنوازی اسماعیل مسقطی قرار گرفته اند.

[ پنجشنبه نوزدهم بهمن 1391 ] [ 15:21 ] [ مهندس وحید اکجوان و مهندس علی مرادی ]

 
استاد کشاورز کتاب امیر مخصوص کلهر را به بازار  نشر فرستاد
بالاخره پس از مدتها انتظار کتاب وزین « امیر مخصوص کلهر » با اهتمام چهره ی نامی کرمانشاه : استاد اردشیر کشاورز در اختیار اهالی فرهنگ قرار گرفت . این کتاب که به گونه ای می تواند تاریخ تحلیلی اجتماعی ایل کلهر نیز در یک قرن گذشته به شمار آید ،در سه مجلد و بیش از دو هزار صفحه چاپ شده است . استاد اردشیر کشاورز، پژوهشگر و تاریخ نویس نام آشنا، در ۱۳۳۰ در محلهٔ آبشوران در شهر کرمانشاه به دنیا آمد.خاندانش مهاجرانی بودن که پس از عصر صفویه ....

 

استاد اردشیر کشاورز، پژوهشگر و تاریخ نویس نام آشنا، در ۱۳۳۰ در محلهٔ آبشوران در شهر کرمانشاه به دنیا آمد.خاندانش مهاجرانی بودن که پس از عصر صفویه از دیاربکر به کرمانشاه آمده بودند.وی پس از اخذ مدرک فوق دیپلم وزارت پست در دانشگاه جندی شاپور، دوره کارشناسی ادبیات پارسی را گذراند . پس از ان در مقطع کارشناسی ارشد در دانشگاه اصفهان پذیرفته شد، اما خدمت به فرهنگ و ادب کرمانشاه وی را از طی ادامهٔ مسیر تحصیل بازداشت.

پس از ۲۰ سال پستی و بلندی کار دولتی و بر عهده داشتن مسوولیت‌هایی از شهرداری گرفته تا معاونت میر کل استان، گام در راه پژوهش گذاشت و به علاوه به کار روزنامه نگاری هم مشغول شد.

نخستین اثر تالیفیش، دربارهٔ یکی از سرداران نامدار مشروطه به نام یارمحمد کرماشانی، ابتدا به صورت سلسله مقالاتی در ۹۰ قسمت در نشریهٔ باختر چاپ شد و پس از آن در کتابی با نام گرد کرد در اختیار مشتاقان قرار گرفت.

کتاب‌هایی مانند: ایلات و عشایر، میرزا رضا کلهر، رشید یاسمی و... میوهٔ سایر پژوهش‌های او بودند . در این دوران بود که فعالیت جدی را در صدا و سیمای مرکز کرمانشاه آغاز کرد و هم اکنون سال هاست کرمانشاهی‌ها صدای گرمش را به عنوان کارشناس مباحث کردی در رادیو کرماشان می‌شنوند.

در ۱۳۸۰ سازمان اوقاف کرمانشاه، اسنادی را برای نگارش تاریخ وقف استان به وی سپرد.بدین ترتیب کتاب‌هایی با نام : زندگان عرصهٔ عشق و بقاع متبرک در ۶ جلد چاپ شدند و این کتاب‌ها به عنوان کتاب سال و کشاورز به عنوان نویسندهٔ سال برگزیده شدند.

آثار دیگری چون: رجال و مشاهیر کرمانشاه، کرمانشاه و دورنمای قدیم شهر، کرمانشاهان در جنگ جهانی اول و کرمانشاهان در سفرنامهٔ سیاحان از سایر کتاب‌های او می‌باشد .وی هم اکنون دو کتاب کرمانشاه در انقلاب مشروطه و کرمانشاه در دفاع مقدس را آمادهٔ چاپ دارد.

این کتاب یکی از کتابهایی است که حضور آن در قفسه کتابهای اهالی فرهنگ ضروری است

[ پنجشنبه نوزدهم بهمن 1391 ] [ 15:20 ] [ مهندس وحید اکجوان و مهندس علی مرادی ]

جلال‌الدین کزازی



میرجلال الدین کزازی

استاد کزازی در دانشگاه آزاد اراک
زادروز ۲۸ دی ۱۳۲۷
کرمانشاه
ملیت ایرانی
پیشه متخصص زبان و ادبیات فارسی
سبک سره‌نویسی
لقب استاد کزازی-زروان
همسر خانم سیمین‌دخت دیده‌دار
فرزندان امیر صدرالدین - امیر رهام- ستی آناهیت - ستی ماندان
وبگاه
http://www.kazzazi.com

میر جلال الدین کزازی استاد دانشگاه، نویسنده، مترجم و پژوهشگر برجسته ایرانی در زبان و ادبیات فارسی و از چهره‌های ماندگار است. وی مشهور به بهره‌گیری از واژه‌های پارسی سره در نوشته‌ها و گفتار خود است. او عضو هیات امنای بنیاد فردوسی است. [۱]

ترجمه او از انه‌اید ویرژیل به فارسی، برنده جایزه کتاب سال ۱۳۶۹ شده‌است و تالیف او، نامه باستان، که تا کنون نه جلد آن به چاپ رسیده‌است، حائز رتبه نخستین پژوهش‌های بنیادین در جشنواره بین‌المللی خوارزمی شده‌است.

محتویات

زندگی‌نامه

میر جلال الدین کزازی در ۲۸ دی ۱۳۲۷ در کرمانشاه در خانواده‌ای فرهیخته و فرهنگی که بنیان‌گذار آموزش نوین در این سامان است، چشم به جهان گشود. از همان دوران کودکی به فرهنگ و ادبیات ایران علاقه وافری نشان می‌داد. دوره دبستان را در مدرسه آلیانس کرمانشاه گذرانید و از سالیان دانش آموزی با زبان و ادب فرانسوی آشنایی گرفت. سپس دوره دبیرستان را در مدرسه رازی به فرجام آورد و آنگاه برای ادامه تحصیل در رشته زبان و ادب پارسی به تهران رفت و در دانشکده ادبیات فارسی و علوم انسانی دانشگاه تهران دوره‌های گوناگون آموزشی را سپری کرد و به سال ۱۳۷۰ به اخذ درجه دکتری در این رشته نائل آمد. او از سالیان نوجوانی نوشتن و سرودن را آغاز کرده‌است و در آن سالیان باهفته‌نامه‌های کرمانشاه همکاری داشته و آثار خود را در آنها به چاپ می‌رسانیده‌است. او اینک عضو هیات علمی در دانشکده ادبیات فارسی و زبان‌های خارجی وابسته به دانشگاه علامه طباطبایی است. او افزون بر زبان فرانسوی که از سالیان خردی با آن آشنایی یافته‌است، با زبان‌های اسپانیایی و آلمانی و انگلیسی نیز آشناست و تا کنون ده‌ها کتاب و نزدیک به سیصد مقاله نوشته‌است و در همایش‌ها و بزم‌های علمی و فرهنگی بسیار در ایران و کشورهای دیگر سخنرانی کرده‌است. چندی را نیز در اسپانیا به تدریس ایران‌شناسی و زبان پارسی اشتغال داشته‌است. او گهگاه شعر نیز می‌سراید و نام هنری‌اش در شاعری زُروان است. گفتنی است، وی در سخن گفتن، هرگز از واژه‌های عربی بهره نمی‌برند.

تألیفات

نام نوع تاریخ چاپ تاریخ تجدید چاپ
از گونه‌ای دیگر شاهنامه شناسی ۱۳۶۸
دُرّ دریای دَری تاریخ شعر فارسی ۱۳۶۸
رخسار صبح خاقانی شناسی ۱۳۶۸
زیباشناسی سخن پارسی جلد اول- بیان ۱۳۶۸
بیکران سبز دفتر شعر ۱۳۶۹
مازهای راز شاهنامه شناسی ۱۳۷۰
زیباشناسی سخن پارسی جلد دوم - معانی ۱۳۷۰
رویا، حماسه، اسطوره شاهنامه شناسی ۱۳۷۲
زیباشناسی سخن پارسی جلد سوم - بدیع ۱۳۷۳
تَرجُمانی و تَرزَبانی هنر ترجمه ۱۳۷۴
دیر مغان حافظ شناسی ۱۳۷۵
پارسا و ترسا عطارشناسی ۱۳۷۶
پرنیان پندار مجموعه مقاله ۱۳۷۶
سراچه آوا و رنگ خاقانی شناسی ۱۳۷۶
سوزن عیسی خاقانی شناسی ۱۳۷۶
گذری و نظری بر آثار و احوال زیست نامه ۱۳۷۷
پند و پیوند حافظ شناسی ۱۳۷۸
گزارش دشواریهای دیوان خاقانی خاقانی شناسی ۱۳۷۸
روزهای کاتالونیا گزارش سفر ۱۳۷۹
نامه باستان – جلد اول شاهنامه شناسی ۱۳۷۹
دیدار با اژدها گزارش سفر ۱۳۸۰
نامه باستان – جلد دوم شاهنامه شناسی ۱۳۸۱
نامه باستان – جلد سوم شاهنامه شناسی ۱۳۸۲
آب و آینه مجموعه مقاله ۱۳۸۴
نامه باستان – جلد چهارم شاهنامه شناسی ۱۳۸۴
نامه باستان – جلد پنجم شاهنامه شناسی ۱۳۸۴
نامه باستان – جلد ششم شاهنامه شناسی ۱۳۸۴
نامه باستان – جلد هفتم شاهنامه شناسی ۱۳۸۵
تندبادی از کنج شاهنامه شناسی ۱۳۸۶
از دهلی نو تا آتن کهن چهار گزارش سفر

دستانِ مستان دفتر شعر

خاقانی شروانی


در دانشگاه علامه طباطبایی
  • از اخگر تا اختر
  • خشم در چشم (شاهنامه شناسی)
  • در آسمان جان (مجموعه مقاله)
  • فرهنگ نظریه و نقد ادبی
  • نامه باستان – جلد هشتم (شاهنامه شناسی)
  • نامه باستان – جلد نهم (شاهنامه شناسی)

ترجمه‌ها

  • انه‌اید اثر ویرژیل
  • ادیسه اثر هومر
  • ایلیاد اثر هومر
  • تلماک اثر فنلون
  • بهار خسرو (گشت و گذاری در تاریخ و فرهنگ ایران)، نویسنده: پیترو چیتاتی
  • آتالا و رنه، نویسنده: شاتو بریان
  • شهر سنگی، نوشته اسماعیل کادره
  • توانهای نهانی آدمی نویسنده: کالین و ویلسن
  • جهان اشباح نویسنده:"دانیل هامر" و "آلکس رودَن"
  • جهان پس از مرگ نویسنده: سر آرتور کُنان دویل
  • سه داستان نویسنده: گوستاو فلوبر
  • سیلوی نویسنده: ژرار دونروال
  • افسانه‌های دگردیسی اثر اوید
  • شهسوار ارابه اثر کرتین دوتروی

جوایز دریافتی

  • جایزه بهترین کتاب سال-۱۳۶۹
  • جایزه نخست پژوهش‌های بنیادین جشنواره خوارزمی-۱۳۸۳
  • برگزیده چهره‌های ماندگار در فرهنگ و ادب-۱۳۸۴
  • چهره برگزیده استان کرمانشاه- ۱۳۸۴
  • سپاسنامه از انجمن معتبر ادبی پارناسوس یونان-۱۳۸۴
  • پژوهشگر برگزیده دانشکده ادبیات دانشگاه علامه طباطبایی-۱۳۸۵
  • چهره ماندگار در کرج-۱۳۸۷
  • استاد نمونه دانشگاه آزاد-۱۳۸۷
  • جایزه برترین کتاب سال در موسسه انتشارات دانشگاه تهران برای دوره نه جلدی نامه باستان (متن شاهنامه فردوسی با توضیح و بررسی) -۱۳۸۸
  • پژوهشگر نمونه استان مرکزی-۱۳۸۸







میرجلال الدین کزازی

استاد کزازی در دانشگاه آزاد اراک
زادروز ۲۸ دی ۱۳۲۷
کرمانشاه
ملیت ایرانی
پیشه متخصص زبان و ادبیات فارسی
سبک سره‌نویسی
لقب استاد کزازی-زروان
همسر خانم سیمین‌دخت دیده‌دار
فرزندان امیر صدرالدین - امیر رهام- ستی آناهیت - ستی ماندان
وبگاه
http://www.kazzazi.com

[ پنجشنبه نوزدهم بهمن 1391 ] [ 15:19 ] [ مهندس وحید اکجوان و مهندس علی مرادی ]

نگاهی کوتاه به زندگی و آثار زنده یاد، استاد یداله بهزاد کرمانشاهی

شاعر دانشمند و ادیب هنرمند، استاد ید اله بهزاد، فرزند مرحوم حسین ایوانی، در نیمه بهمن ماه 1304 خورشیدی در کرمانشاه پا به عرصه وجود گذاشت پس از طی دوران کودکی و گذراندن تحصیلات ابتدایی و متوسطه، به سال 1327 خورشیدی، راهی تهران شدو در دانشکده ادبیات به تحصیل پرداخت. در آنجا، از محضر استادانی بزرگ، همچون : جلال الدین همایی، بدیع الزمان فروزان فر، احمد بهمنیار، دکتر محمد معین، دکتر ذبیح اله صفا، دکتر پرویز خانلری و دیگر استادان دانشمند آن روزگار دانشگاه تهران، بهره ها برد و توشه ها اندوخت.
به سال 1332 به استخدام فرهنگ در آمد و در دبیرستان های کرمانشاه به تدریس ادبیات پرداخت و شاگردانی پرورد که هر کدام از آنها، امروز استادی توانا شده اند و در سنگر های گوناگون، خدمتگزار مردم بوده و هستند.
استاد بهزاد در جوانی به ورزش های باستانی، وزنه برداری و بسکتبال روی آورد، در کنار کلاس درس، مدتی هم مربی بسکتبال شد و با زحمت و تلاش فراوان توانست تیم های وزنه برداری و بسکتبال کرمانشاه را راه اندازی و آماده کند و به جوانان ورزشکار، علاوه بر فنون ورزشی، درس ایمان، اخلاق، ادب و انسانیت بدهد.‏
او همچنین شاگردان علاقمند به روزنامه نگاری، نویسندگی، شاعری، خوشنویسی،نقاشی و کتابخوانی را زیر چتر حمایت خود گرفت و برای آنها کلاسهای فوق برنامه می گذاشت و در تعلیم، آموزش و راهنمایی آنها کوشش فراوان می کرد. تا این اواخر هنوز خط ها، نقاشی ها و برخی از روزنامه های دیواری آن سال های دانش آموزان را چون یادگاری عزیز، نگهداری می کرد.
بیست و هفت سال از عمر پر برکت او در خدمت به فرهنگ کرمانشاه و پرورش نسل جوان گذشت. در اوقات فراغت، وقت ایشان به مطالعه، سرودن شعر و پرداختن به خوشنویسی، سپری می شد.
او دانشمند فرزانه، معلمی ادیب و شاعری توانا بود که علاوه بر شاعری، در هنر خوشنویسی دست داشت و از تعلیمات استادان بزرگ خوشنویسی کشور، همانند علی اکبر کاوه، حسن خطاط، محمد رضا اقبال، غلامحسین امیر خانی و شکسته نویس برجسته، یداله کابلی خوانساری بهره مند شده بود.‏
ایشان با اکثر خوشنویسان و هنرمندان کرمانشاه، دوستی، محبت و روابط هنری و معنوی عمیقی داشت که از آن میان می توان، فقیه فاضل و هنرمند، حضرت آیت الله استاد سید مرتضی نجومی را یاد کرد.
استاد بهزاد، در تمام عمر پر بار خود، وابسته به هیچ حزب، گروه و سازمانی نبود. او، به هیچ پست و مقامی تن در نداد و تا آخر عمر معلمی ساده و صادق باقی ماند و جز خدای بزرگ، در برابر صاحبان زر و زور و قدرتمندان متکبر، هیچ گاه سر تسلیم فرود نیاورد.
از نظر فکر و اندیشه های سیاسی و اجتماعی به سیره و راه و روش مولایش علی (ع) عمل می کرد و همواره یار مظلوم و دشمن ظالم بود و می سرود:
نام زیبای تو شد ورد زبانم، یاعلی
تا به دفع هر غمی بخشد توانم، یاعلی
در دل از مهر تو دارم آفتابی،نیست غم
اختری گر نیست در هفت آسمانم،یاعلی
در جوانی، به نهضت ملی ایران و مبارزات جانانه دکتر مصدق و یارانش با استعمار گران خارجی و مستبدان داخلی، دل بسته بود و این علاقه تا آخر عمر، در دل و جانش می جوشید، او همواره آبادی، آزادی و سرافرازی وطنش را بسیار دوست می داشت و با تمام وجود می گفت:
در میان آتش و خون ای وطن، من با توام
ور بباید گفت ترک جان و تن، من با توام
نیست جز گر روز شادی بهره رندان شود
خوان رنگین تو، در روز محن، من با توام
مرگ پیوند ما را نگسلد از هم، که باز
در دل گور و در آغوش کفن، من با توام
ترک مادر کی تواند گفت فرزند شریف
ای گرامی مادر من، ای وطن، من با توام
از میان شعرا و دانشمندان معاصر ایران، بیش از همه با استادان سخن، محمد حسین شهریار، امیری فیروز کوهی، حبیب یغمایی، دکتر پرویز خانلری، ایرج افشار، محمود فرخ، مهدی اخوان ثالث، محمد قهرمان، دکتر شفیعی کدکنی، باقر زاده ی بقا، نوید، قدسی، سهی و کمال خراسانی و از همشهریان خود با بسیاری از شاعران، نویسندگان، هنرمندان، فضلا و پژوهشگران کرمانشاهی، دوستی، انس و الفت و ارادت مخصوص داشت، که به عنوان نمونه می توان از جلیلی بیدار، کیوان سمیعی، نواب صفا، خان بابا جیحونی، علی اشرف نوبتی( پرتو)، جلیل قریشی زاده (وفا)، مسعود مشکین پوش و بسیاری از دوستان و سروران بزرگ نام برد که برای پرهیز از درازای سخن، به همین مختصر بسنده می کنیم.
استاد بهزاد، مطالعات عمیقی در شعر و ادب فارسی و عربی داشت و همواره در عرفان، فلسفه، هنر و ایرانشناسی، مطالعه، پژوهش و جستجو می کرد.
در این زمینه ها، شاید کتابخانه عظیم و پر بار او در غرب کشور، منحصر به فرد باشد.
او اگر چه شاعری ادیب و هنرمندی برجسته، وارسته، خلوت نشین و بی ادعا بود، ولی برخلاف نظر برخی معاصران، منزوی و دور از اجتماع نبود زیرا که او با دوستان صمیمی قدیم همچنین با جوانان شاعر و هنرمند،نشست و برخاست می کرد و از معاشرت با این عزیزان لذت می برد و به شکل های گوناگون، پناهگاه، راهنما و مشکل گشای همگان بود.
در شعر بیشتر به سبک خراسانی و قصیده سرایان بزرگ آن سبک، سخنوری می کرد ولی به سبک های عراقی، هندی – اصفهانی یا ((طرز نو)) و مضمون سازی ها و باریک اندیشی های صائب تبریزی و پیروانش نیز توجه خاص داشت. و علاوه بر قصیده های بلند و محکم، غزل های پر شور و حال، قطعه ها، مثنوی ها، رباعی ها، دو بیتی ها و شعر نو، به شیوه نیما و اخوان ثالث، اشعار فراوانی سروده و آثار گرانبهایی پدید آورده است که هر کدام از آنها، فکر و مضمون تازه ای دارند و اندیشه و پیام انسانی و اخلاقی را به انسان می رسانند.
مضامین اشعارش متنوع و بیشتر عاشقانه، عرفانی، اخلاقی، اجتماعی و شعر های تند انتقادی در زمان خفقان رژیم ستم شاهی است.
این شاعر دانشمند حدود ده هزار بیت شعر نغز، لطیف و استوار که تنهایک دهم آنها به صورت گزیده اشعار ((گلی بی رنگ)) چاپ و منتشر شده است، مجموعه دیگری به نام ((یادگار مهر)) در دست چاپ است که ان شا الله به زودی منتشر می شود.
تواضع و بی ادعایی آن بزرگوار در انتخاب عنوان نخستین گزیده اشعارش، برای همگان آشکار است که ایشان شعر های دلپذیر خود را که چون گلهای زیباو خوش رنگ و بو، زینت دهنده گلزار ادب این مرز و بوم است با شکسته نفسی تمام ((گل بی رنگی )) نامیده است.
یک جلد از کلیات چند جلدی اشعار منتشر نشده اش شامل(( اخوانیات)) و یک جلد دیگر آن، در بر گیرنده ((اشعار محلی و کردی کرمانشاهی)) اوست.
یکی دیگر از خدمات برجسته و ادبی ماندگار ادبی استاد بهزاد در زمینه شعر و پژوهش، تالیف ((تذکره مفصل یا جنگ بزرگ کرمانشاه از عصر قاجار تا امروز )) می باشد که در دو جلد تنظیم شده است.
مجموعه های خطی بسیاری ازشعرای کرمانشاه را نیز جداگانه مدون و آماده چاپ کرده بود که به عنوان مثال می توان از دیوان های (( نامی))، ((بیدل))،((سلطان کلهر))، ((الله دوست سالک))، (( بسمل))، و ((محرم کرمانشاهی)) نام برد.
برخی از اشعار استاد بهزاد، در سال های دور، (سال های قبل از انقلاب)،آن هم بیشتر به وسیله دوستان و ارادتمندانش، در مجله های وزین و ارزشمندی همچون یغما، سخن، آینده،صدف، جهان نو، نگین و غیره چاپ و منتشر شده است.
از ویژگی های پسندیده آن استاد بزرگوار، اعتقادات عمیق دینی، وطن دوستی، پرهیز از خود نمایی، داشتن انصاف، وارستگی، مبارزه با ظلم و ریاکاری، بلند نظری، دستگیری از ناتوانان، لطف و محبت بی دریغ با دوستان، ارادتمندان و شاگردان بود.
همچنین به خانواده، بستگان و خواهران فرشته سیرت، بزرگوار و فداکارش که در تمام عمر، یار و یاورش بودند، علاقه ای فوق العاده داشت و در نهایت، تسلیم عارفانه اش در برابر پروردگار بود.
مناعت طبع، وارستگی و بزرگواری استاد، مقوله ای جداست که باید بیشتر از هر چیز مورد توجه باشد، یکی از آن موارد این است: پس از آنکه سال 1359 به تقاضای خود از فرهنگ باز نشسته شد، نظر به مراتب فضل و دانشی که استاد شفیعی کدکنی و دیگر استادان دانشمند دانشگاه، در ایشان سراغ داشتند هر چند، اصرار کردند که تدریس در دانشکده ادبیات دانشگاه رازی کرمانشاه را بپذیرد، ضمن تشکر از لطف آنها، پیشنهادشان را قبول نمی کردند و پیوسته می فرمودند : (( من باز نشسته شده ام و دیگر توان کاری ندارم ))
مورد دیگر آنکه سال گذشته، قصیده پر شور و محکمی از او به نام (( وطن من)) با مطلع:
آباد بماناد، هماره وطن من
کز اوست سرور دل و شور سخن من
به وسیله دوستدارانش، در روزنامه اطلاعات چاپ شد. بدون اطلاع ایشان، آنرا در جشنواره فجر شرکت دادند که به همراه شعر استاد مهدی اخوان ثالث ((تو را ای کهن بوم و بر دوست دارم)) با رای هیات داوران، بهترین شعر معاصر، در باره ایران شناخته شد ولی استاد بهزاد، مانند همیشه از پذیرفتن جایزه و وجه نقد، سر باز زدند و گفتند: من برای وطنم شعر گفته ام و از هیچ کس توقعی نداشته و ندارم .
سر انجام، آن عقاب دور پرواز قلعه رفیع شعر و ادب و مردانگی، پس از طی دوره کوتاه بیماری، به سبب ضعف جسمی، دعوت حق را لبیک گفت و در ساعت دو بامداد روز یکشنبه پنجم فروردین ماه سال یکهزارو سیصدو هشتاد و شش، روح پاکش به ملکوت اعلی پر کشید و یک دنیا شور و شوق و هنر و انسانیت در دل خاک آرمید.
خدایش بیامرزد و نام، یاد و آثارش جاودانه باد.
در ختم کلام نیز چون آغاز مقال، شعر استاد بهزاد را می آوریم که گفت:
رسید از راه پیری چهره پر گرد
ره آورد وی انبانی غم و درد
عقابی را زتیغ کوهساران
فرود آوردو مرغ خانگی کرد.

کرمانشاه – ید اله عاطفی
7/1/ 1386
پهلوان شعر خراسانی درگذشت
بهزاد کرمانشاهی صبح روز یک‌شنبه پنجم فروردین‌ماه در زادگاهش - کرمانشاه - درگذشت. تا اولین مسافر قافله هنرمندان کهنسالی باشد که در سال هشتاد شش رسم وفا نگه نمی‌دارند.
به گزارش کتاب‌ نیوز، این شاعر 81 ساله روز دوشنبه ششم فرورین‌ماه در باغ فردوس کرمانشاه به‌ خاک سپرده شد و طبق وصیتش خارج از قطعه‌ی هنرمندان، در کنار دیگر مردم به خاک سپرده شد.
تنها کتاب منتشرشده‌ی او (که چندان رغبتی به چاپ شعرهایش نداشت) در سال 1381 با نام "گلی بی‌رنگ" منتشر شد.
یدالله بهزاد فرزند حسین ایوانى، درسال 1304 ش در کرمانشاه متولد شده و پس از تحصیلات ابتدایى و متوسطه و دوره عالى به استخدام وزارت فرهنگ درآمد. در عین حال به تحصیل در رشته ادبیات هم روی آورده و در دانشگاه تهران از محضر اساتیدی چون استاد جلال‌الدین همایی و دکتر محمد معین بهره‌ها برد. بهزاد نهایتا در سال 1358 و پس از 27 سال تدریس در دبیرستان ملى کرمانشاه از آموزش و پرورش بازنشسته شده و به فعالیت ادبی شخصی خود ادامه داد.
او تمام عمر خود را علاوه بر تدریس و تربیت جوانان، در مطالعه و تحقیق و پرداختن به هنرهایى چون خوشنویسى، سرودن شعر و گردآورى و تدوین آثار شعراى زادگاه خویش سپرى نمود.
اخوان ثالث درباره بهزاد گفته است: «بهزاد از شعرا و سخنوران بلیغ و بلند طبع و نغز اندیش عصر ماست.»
آثار ادبی این شاعر منزوی در مجلات ادبى چون: سخن، آینده و یغما به چاپ می‌رسید


نظر مشاهیر شعر و ادب در باره استاد بهزاد ‏

زنده یاد استاد شهریار در منظومه بلندشان در ذکر مفاخر ادب ایران آورده اند:
برو (( جلیلی)) و ((بهزاد )) را به کرمانشاه
ببین که ماه ببینی به پشت ابر سیاه
زنده یاد محمود فرخ خراسانی در قصیده ای در پاسخ استاد بهزاد با مطلع:
پرسند اگر ز من که ز انواع نائبات
بر آدمی کدام زیان بیشتر کند
می فرمایند:
مقبول طبع مردم صاحب نظر شود
بهزاد اگر بچامه ی فرخ نظر کند
در شعر روی دست ید الله نیست دست
هر نکته دان سزد سخن او ز بر کند
زنده یاد ابو الحسن ورزی مکاتب شعر بسیار ی با استاد بهزاد داشته و در تمامی آنها استاد را ستوده اند، از جمله قصیده ای بلند با مطلع:
هر نهالی که به گلزار تو دیدم بهزاد
غنچه مهر و وفا داشت که چیدم بهزاد
زنده یاد امیری فیروز کوهی در نامه ای به استاد بهزاد می نویسد:
قصیده قرای ((خراسانیها)) را به کرات از مجله ((یغما)) و (( نامه آزادی مشهد مقدس)) خوانده و لذت ها بردم و در بسیاری از محافل به ذکر فضائل آن عزیز رطب اللسان شدم...

کیهان فرهنگی » فروردین و اردیبهشت 1386 - شماره 246 و 247
پایگاه مجلات تخصصی نور
خبر درگذشت استاد یدا... بهزاد کرمانشاهی در پنجم فروردین ماه و آغاز فصل بهار 1386 جامعه ادبی ایران اسلامی را در بهت و حیرت فرو برد. این خبر برای اولین‏بار به‏صورت پیام‏های کوتاه در تلفن‏های همراه اهالی شعر و ادب رد وبدل شد و سپس بر روی خروجی خبرگزاری‏ها قرار گرفت و در همان شب از شبکه‏های سراسری صدا وسیما اعلام گردید و دوستداران عرصه شعر و ادب پارسی، بخصوص کسانی که با این شاعر فقید در ارتباط بودند سوگوار این مصیبت شدند.
باتوجه به روند، «کیهان فرهنگی» و که به‏دنبال پیدا کردن راهی بود تا بتوان با این شاعر گرانقدر گفت‏وگویی داشته باشیم، متأسفانه اجل بدو مهلت نداد، براین اساس گزارشی شتابزده، تهیه کرده‏ایم که درآن برخی از چهره‏های برجسته ادبی کشورمان به نقش و جایگاه استاد بهزاد کرمانشاهی در عرصه ادب پارسی و ذکر خاطراتی از آن شاعر فقید پرداخته‏اند.
حمید سبزواری
استاد حمید سبزواری، شاعر بلندآوازه معاصر با تأثر فراوان می‏گوید: «آقای بهزاد اهل ذوق بود و در دوستی بسیار صمیمی، به‏گونه‏ای که هربار به‏خدمت ایشان می‏رسیدیم با یک دنیا عشق و علاقه از این دیدارها به‏گرمی استقبال می‏کرد.»
استاد حمید سبزواری در گذشت بهزاد کرمانشاهی را یک ضایعه فرهنگی می‏داند و می‏گوید: «حقیقتاً جامعه ادبی ما سوگوار ایشان است، چون در چهره هر جامعه‏ای که شاعر و هنرمند متعهد، معتقد و دلسوز خود را ازدست می‏دهد این تأثر به عینه مشهود است، از همین‏رو انصافاً هرکس هم که آقای بهزاد کرمانشاهی را می‏شناخت احساس دردمندی می‏کرد.»
محمدجواد محبت
«محمدجواد محبت» شاعر توانای کشورمان از منظر دیگری به شخصیت استاد بهزاد کرمانشاهی می‏نگرد و می‏گوید: «شخصیت استاد یدا... بهزاد دارای سه وجهه معلمی، شاعری و عاطفی است.»
«محبت» در ادامه سخنانش می‏گوید: «آقای بهزاد معلمی بود که شاگردان زیادی را تربیت کرد و شاگردانش اصولاً او را یک دبیر آگاه، باسواد و بسیار باشخصیت و به‏ظاهر کمی تند و در باطن بسیار رئوف می‏شناختند و هریک به‏فراخور، خاطره‏های شیرین، عمیق و زندگی‏سازی از او به‏یاد دارند.»
وی درباره ابعاد شاعری و عاطفی استاد بهزاد می‏گوید: «از نظر شعر و شاعری زبانی فاخر و شیرین داشت و با سرآمدان شعر روزگار خویش حشر و نشر داشت، مرحوم بهزاد یکی از اعضاء برجسته انجمن ادبی شادوران فرخ در مشهد بود و در سال‏های میانسالی معمولاً یک‏ماه ازسال را در مشهد بسر می‏برد. اما وجهه دیگر آقای بهزاد، وجهه عاطفی و دوستی او بود، چراکه در دوستی بسیار ثابت‏قدم بود و بهترین دوستانش به قول خودش، شاگردان قدیمی او بودند، کمااینکه بهترین خدمت را به دوستاران شعر استاد بهزاد، دوست قدیمی و شاگرد وفادارش آقای «مشکین‏پوش» به‏انجام رساند که کتاب «گلی بی‏رنگ»- مجموعه سروده‏های مرحوم بهزاد- را به چاپ رساند و انتشار دفتر دیگر از سروده‏های استاد تحت‏عنوان «یادگار عمر» را هم دردست اقدام دارد و گویا مدتی است این اثر در انتظار صدور مجوز از وزارت ارشاد اسلامی است.»
محمد جواد محبت که دوستی دیرینه‏ای با مرحوم یدا... بهزاد کرمانشاهی داشته، درباره علت انزوای این شاعر فقید می‏گوید: «به نظر من علت انزوایی آقای بهزاد بیشتر هجوم پیری بود که به ناگاه بر ایشان سایه انداخت، خود استاد بهزاد این واقعه را دراین رباعی گویا چنین بیان کرده‏است:
رسید از راه پیری چهره پرگرد
رهاورد وی انبانی غم و درد
عقابی را از اوج آسمان‏ها
فرودآورد و مرغ خانگی کرد
استاد محبت می‏گوید: «جای تعجب نیست که شخصیت والایی همچون حضرت آیت‏الله خامنه‏ای در هر دیداری با کمال لطف و با تأکید به اینکه آقای بهزاد شاعر خیلی خوبی است جویای احوال ایشان بوده‏اند.»
شهرام ناظری
شهرام ناظری، هنرمند برجسته موسیقی سنتی ایران، در ذکر خاطراتش با استاد یدا... بهزاد کرمانشاهی می‏گوید: «در دوران نوجوانی که در دبیرستان پهلوی سابق در کرمانشاه به تحصیل اشتغال داشتم استاد بهزاد معلم ادبیات ما بودند. درمدرسه اعلام کردند: کسانی که هنری دارند به دفتر مراجعه کنند. یادم هست که خیلی از بچه‏ها به دفترمدرسه رفته و خود را هنرمند معرفی کردند اما دراین میان یکی از معدود کسانی که از این کار امتناء ورزید من بودم. بعدها که استاد بهزاد متوجه صدا و طرز فکر و اطلاعات موسیقایی من شد گفت: عجب! آن روز همه خود را هنرمند معرفی کردند به غیر از شما و این نشان می‏دهد که شما از همه بهتر هستید و یک سعه‏صدر هنری دارید؛ یعنی استاد بهزاد اینچنین اخلاق و رفتاری را می‏پسندید و اهل قیل و قال نبودند و در تدریس هم بسیار جدی و سخت‏گیر بودند، به گونه‏ای که حتی درباره جدی‏بودن و سخت‏گیری‏های استاد بهزاد حکایت‏ها و افسانه‏های زیادی درمیان شاگردانش مطرح است که نتیجه همین روش و منش متعالی این است که هیچکدام از شاگردانش بی‏تفاوت و سطح پایین با شعر و ادبیات فارسی برخورد نمی‏کنند و همگی نظرگاهی ریشه‏ای به ادبیات و فرهنگ ایرانی دارند.»
شهرام ناظری به نقش استاد یدا... بهزاد کرمانشاهی در شکل‏گیری شخصیت هنریش اشاره می‏کند و می‏گوید: «واقعا استاد بهزاد یکی از افرادی بود که در شکل‏گیری شخصیت هنری‏ام در انتخاب سبک و سلیقه هنری نقش برجسته‏ای داشت، چرا که آقای بهزاد از نوجوانی مرا به صورت ریشه‏ای با ادبیات ایران آشنا کرد.
شهرام ناظری با اشاره به تواضع و فروتنی استاد بهزاد می‏گوید: «ایشان یک انسان گوشه‏گیر بود و بیشتر انزوا را می‏پسندید، حتی گاهی وقت‏ها که مهدی اخوان‏ثالث در بعضی از آثارش یادی از ایشان می‏کردند نمی‏پسندیدند.»
دکتر میرجلال‏الدین کزازی
دکتر میرجلال‏الدین کزازی، نویسنده و مترجم و استاد دانشگاه علامه طباطبایی که دوستی دیرینه‏ای با مرحوم یدا... بهزاد کرمانشاهی داشته است فقدان این شخصیت برجسته را افسوس و دریغی بزرگ برای سخن پارسی می‏داند و می‏گوید: «یدا... بهزاد در این سالیان گوشه گرفته بود و چندان در محافل ادبی دیده نمی‏شد، اما به هر روی، آنچه درباره روانشاد یدا... بهزاد کرمانشاهی می‏توان گفت این است که یکی از سخنوران پرتوان روزگار ما بود.»
دکتر کزازی به سروده‏های مرحوم بهزاد اشاره می‏کند و می‏گوید:«بهزاد به شیوه کهن شعر می‏سرود اما با این همه، سروده‏های او رنگ و آهنگ نوآیین داشت، گاهی حتی به گونه‏ای به فرهنگ و زبان بومی کرمانشاهی می‏گرایید. با این که بهزاد مردی بود گوشه‏نشین وچندان هم در این سالیان پرسخن نبود، اما آنچه می‏سرود آنچنان که نظامی گفته: اگر کم بود گزیده بود؛ از این روی، سروده‏هایش دست به دست می‏گشت و دهان به دهان خوانده می‏شد.»
دکتر کزازی می‏گوید: «یاد بهزاد کرمانشاهی بی‏گمان همیشه در تاریخ ادب ایران به ویژه ادب کرمانشاه زنده خواهد ماند و امیدوارم که روان بلند او در مینو شاد باشد.»
موسی گرمارودی
«علی موسوی گرما رودی» شاعر توانای معاصر با تجلیل از مقام شامخ استاد یدالله بهزاد کرمانشاهی می‏گوید: «بنده چند بار که به کرمانشاه رفتم با ایشان دیدار داشتم و حقیقتاً شخصیتی بسیار متین و موثر با مناعت طبع بالایی بودند.»
وی درباره شخصیت شاعری مرحوم بهزاد می‏گوید: «بنده برخی از اشعار این شاعر فقید را به کرات خوانده‏ام و معقتدم که او یکی از غزلسرایان برجسته معاصر ایران بودند، هنگامی که بنده مجله گلچرخ را منتشر می‏کردم آقای بهزاد نامه‏ای به اینجانب نوشتند به همراه یکی از سروده‏هایشان که در یکی از شماره‏های آن مجله به چاپ رسید.»
موسوی گرمارودی در گذشت استاد یدالله بهزاد کرمانشاهی را یک ضایعه‏ای جبران‏ناپذیر برای شعر و ادب ایران زمین می‏داند.
اکبر بهداروند
«اکبر بهداروند» شاعر و غزلسرای معاصر می‏گوید: «استاد بهزاد تمام شیوه‏های شعری را به آزمایش نشسته بود و آنچه که می‏شود در بهزاد دید و شنید خواند و حظ برد، غیرت، صفا و صمیمت او نسبت به انسان و ایران است.»
بهداروند به نگاه عاطفی استاد بهزاد به مادر و خواهرانش اشاره می‏کند و می‏گوید: «آنچه که در آثار بهزاد قابل اهمیت است نگاه عاطفی شدید ایشان به مادر و خواهرانش است و با چه خوبی و دلتنگی از آنها یاد می‏کند.»
وی در ادامه می‏گوید: «بهزاد بدون شک سالمترین و پاکترین شاعر روزگار ما بود که نه آلوده بنام بود و نه ننگ و نه در عالم شادخواری و دم و دود بود خودش در مورد عالم مسموم هنری و شاعری می‏فرماید:
نه کشته تریاکم و نه مرده گرد
نه شیفته باده، نه دلبسته نرد
دورم زپسند خلق چون محنت و درد
با همچو منی که می‏تواند سر کرد؟»
یدالله بهزاد کرمانشاهی شاعر و غزلسرای معاصر با اندیشمندان، متفکران و شاعران عصر خویش ازجمله زنده یاد مهدی اخوان ثالت، کمال خراسانی، قدسی مشهدی، فرخ خراسانی، امیری فیروز کوهی و... حشر و نشر داشت. و بسیار حق‏شناس بود و برای هر کس که در حقش خوبی می‏کرد شعر می‏سرایید و در قید و بندها گرفتار نبود.
یدالله بهزاد کرمانشاهی همچنان که از کتابش - گلی بیرنگ - پیداست باغی است که گلی از دل باغچه آن نروئیده است، که در این باره می‏گوید:
نه فرزند جوی و نه پیوند خواه
گریزان ز فرزند و زن زیستم
اما بچه‏های ایران را همانند بچه‏های خیالی خود دوست داشت و خطاب به آنها می‏گوید:
ترا می‏گویم ای فرزانه فرزند
که نعمت خواری از انعام ایران
در زمان اوج جنگ تحمیلی در کرمانشاه بمباران‏های وحشیانه دشمن بعثی، بهزاد کرمانشاهی در میان آتش و خون ماند و چه عاشقانه سخن گفت:
در میان آتش و خون، ای وطن من با توام
وربباید گفت ترک جان و تن، من با توام.
بهداروند می‏گوید: «بهزاد کرمانشاهی نه اهل ریا و دورویی بود و نه با چرخ مکاره روزگار چرخید و آنچنان که شیوه کرمانشاهیان اصیل است لفظ «یا علی» همیشه برزبانش جاری بود، خبر مهاجرت این پیک خوبی و انسان شریف روزگار ما در اوایل عید نوروز امسال توسط دوست هم ولایتیش آقای بیژن دایی چی - ارژن رسید و مرا بی‏نهایت آشفته و پریشان کرد، چرا که استاد بهزاد یکی از ستون‏های پرصلابت شعر معاصر ایران بود.»
بیژن ارژن
«بیژن ارژن» شاعر کرمانشاهی هم درباره جایگاه شعری استاد بهزاد می‏گوید: «گرچه در قالب‏های مختلف غزل، قصیده، رباعی و... کار می‏کرد، اما سبک خراسانی در قالب‏های مختلف کاری او کاملا مشهود بود، اما سبک ایشان به نوعی خراسانی امروزی شده بود، به بیان دیگر باید گفت که گرچه سبک استاد بهزاد خراسانی محض بود اما کلمات به گونه‏ای در شعرش چیده شده بود که سبک خراسانی امروزی بود.»
وی می‏گوید: «به نظر من دیگر کسی را نداریم که با این سبک و سیاق در قصیده حرفی برای گفتن داشته باشد. استاد بهزاد واسطه پارسا بودن و پرهیزگاری از سال‏های قبل از انقلاب مرجع شاعران همشهری‏اش بود و از لحاظ شخصیتی هم به آلودگی‏ها دچار نشد و نمونه بارزی از یک انسان متعالی بود.»
ارژن به معلم بودن استاد بهزاد اشاره می‏کند و می‏گوید: «از آنجا که این استاد عالی مقام معلم دبیرستان‏های کرمانشاه بود، بیشتر شاعران و هنرمندان کرمانشاهی تحت تأثیر ایشان بودند.
علیرضا قزوه
«یدالله بهزاد کرمانشاهی در کنار مهدی اخوان ثالث از نامزدهای دریافت جایزه جشنواره شعر فجر در بخش میهنی بود و برای کشورش زحمات زیادی متحمل شد و در زمان ستمشاهی یکی از مبارزان نام‏آور در عرصه شعر و ادب پارسی بود.»
«علیرضا قزوه» می‏گوید: «بهزاد اهل هیاهو و خود را نشان دادن نبود. زمانی از طرف سازمان فرهنگی- هنری شهرداری جایزه‏ای به او اهدا شد، اما وجه نقد را قبول نکرد و گفت: من برای ایران شعر گفته‏ام و هیچ انتظاری ندارم. او حتی از به کار بردن کلمه استاد ناراحت می‏شد و قبول نمی‏کرد بزرگداشتی برایش برگزار شود. با حقوق کم بازنشستگی زندگی می‏کرد، درحالی که می‏توانست مثل خیلی‏های دیگر باشد که اینها همه نشان می‏دهد هنوز آن انسان‏های بزرگ که فقط به خاطر زبان فارسی و ایران زحمت می‏کشند، هستند.»
قزوه درعین حال متذکر می‏شود: «گریز از شهرت و خلوت‏نشین استاد بهزاد به این معنا نبود که همه چیز را رها کند، بلکه پاسدار زبان فارسی بود، به سنت بسیار احترام می‏گذاشت و اهل نوگرایی به معنای واقعی‏اش بود و همچنین در کنار کلام اصیل، مرام درست هم داشت و یک اسوه اخلاق بود.»
قزوه در گذشت بهزاد را یک ضایعه بزرگ برای ادبیات ایران می‏داند و می‏گوید: «در روزگاری که خیلی‏ها اهل هیاهو و مطرح کردن خود هستند این بزرگ مرد بی‏مزد و منت سنگربان ادب فارسی بود، سایه، اخوان ثالث و شفیعی‏کدکنی به او ارادت داشتند اما بهزاد حتی اجازه نمی‏داد شناخته شود و این نشان دهنده عظمت روحش بود

[ پنجشنبه نوزدهم بهمن 1391 ] [ 15:17 ] [ مهندس وحید اکجوان و مهندس علی مرادی ]
.: Weblog Themes By Pichak :.

درباره وبلاگ

این وبلاگ در راستای اشائه و حفظ سنن و فرهنگ و آداب و رسوم و آشنایی بیشتر با دیار پهلوانان، دیار خوش نیشان،دیار مردان مرد ، دیار شیرین و فرهاد، دیار شهدای هشت سال دفاع مقدس و... استان پنچم قدیم ، استان کرمانشاه می باشد.به امید رضایت بازدیدکنندگان عزیز کرد زبان و کرمانشاهی ایران وسراسر دنیا.
باشد که بماند یادگاری بعد مرگم رحمت باد و فاتحه ای خوانده شود برای گذشتگان و من
از وبلاگ زیر نیز دیدن بفرمائید. www.vahid831.blogfa.com
  • دانلود فیلم
  • دانلود نرم افزار
  • قالب وبلاگ
  • پیچک