امروزه  زبان كردی دارای  لهجه های مختلفی است و این تفاوت از زمان نگارش اولین کتب تاریخی باقی مانده در قرون اولیة اسلامی ، وجود داشته و گزارش شده است. مسعودی می نویسد:«هر یك از طوایف كرد یك زبان خاص كردی دارند.» ریچارد فرای محقق ایران باستان نیز بر این موضوع تأكید كرده و تنوع گویش های مناطق کردنشین را به دوران باستان برمی گرداند. وی می گوید: «باید گفت بسیاری و گوناگونی زبان ایران بویژه در رشته كوههای زاگرس در گذشته حتی از امروز هم بیشتر بوده است .»

درخصوص چرایی این تنوع در لهجه ها و گویش های مختلف کردی، توضیحات چندی عرضه شده است و در مجموع، محیط جغرافیایی متفاوت ؛ مشكلات عبور و مرور ؛و عدم ارتباط اقوام كرد با همدیگر ، به همراه بروز حوادث مختلف سیاسی، اجتماعی و محیطی، به عنوان عوامل تكثر زبانی اكراد دانسته شده اند.

دراینجا باید به این نکته توجه داد که زبان كردی با اینكه به لهجه های متعددی  تقسیم شده است، امّا در ویژگیهای خویش از ثبات عظیمی برخوردار بوده و به عنوان یك گروه زبانی مشترك، به دسته زبانهای ایرانی شمال غربی در پیش از اسلام، تعلق می گیرد.

اما نكتهء دیگری که باید مورد توجه قرار گیرد، میزان تأثیر لغات تركی و عربی در گویش های كردی و نقش آنها در ایجاد تنوع گویشی است، چرا كه حملات متناوب عرب و ترك به ایران زمین، موجب ورود لغات بسیاری از این مهاجمین درگویش های ایرانیان شده است. البته كاملاً پیداست كه میزان ورود لغات بیگانه در زبانها و لهجه های مختلف به یك میزان نبوده و متأثر  از عوامل مختلفی، در نقاط متفاوت، كم یا زیاد می باشد. این تأثیر، در لهجه های قبایل و عشایر كرد به دلیل موقعیت مساكن ایشان كه به كوههای صعب العبور و عوارض مختلف طبیعی محدود بوده است، ضعیف تر و در زبان شهرنشین ها و ایلات واقع در كناره شاهراه خراسان، مقداری بیشتر بوده است.

یکی از گویش ههای قدیمی و شناخته شده کردی، گویش مردم کرمانشاه است. گفته می شود، لهجة كرمانشاهی تقریباً لهجه و گویش مستقلی از شعب  لهجه های كردی می باشد.  [1] این گویش با نام «كلهری» شناخته می شود. «امین زكی» در خصوص وجه تسمیة این لهجه می نویسد: «وجه تسمیة كلهر بنابر نظریة شرفنامه، باید از رابطة ‌زبان كردی غیر كرمانجی نواحی سنندج و كرمانشاهان حاصل شده باشد.» آنچه مشخص است، خالص ترین كلمات و واژه های این گویش در میان افراد ایل كلهر رواج دارد و این لهجه نسبت به دیگر مناطق در میان این ایل تا حدودی دست نخورده تر می باشد.

برخی از نویسندگان كرد زبان، لهجة‌ كرمانشاهی را كاملاً كردی ندانسته و آنرا شبیه به زبان فارسی و یا لهجة زند(لك) خوانده اند. در این خصوص  باید توجه داشت كه علی رغم برخی شباهت هامیان لهجة‌كلهری و گویش لكی، این دو تفاوت بسیاری با هم داشته و نمی توان آنها را در یك دسته قرار داد، «زكی بیگ» با اشاره به این تفاوت، یكی از موارد اختلاف را چنین ذكر می كند:«در لهجة‌ كلهری افعال آن نه شبیه به تصریف افعال لك است و نه كردی، در اسماء دائماًٌ شكل جمع به كار می رود.»

در خصوص  شباهت کردی کلهری با زبان فارسی نیز باید اشاره شود به اینكه، این شباهت تقریباً محصول دهه های اخیر بوده كه بسیاری از لغات فارسی وارد این گویش شده است و در تكلم افراد مسن به غیر از برخی از واژه ها با ریشة مشترك، ( آنچه كه در دیگر لهجه های کردی وجود داشته و ناشی از منشأ مشترک زبان های کردی و فارسی می باشد)‌ كمتر كلمة‌ مشابهی را می توان یافت. یكی از دلایل ورود لغات بسیار زیاد فارسی در گویش كلهری، به نزدیكی بسیار زیاد مردم كلهر زبان با مردمان فارس از نظر فرهنگی و مذهبی مربوط بوده چرا كه مردم كلهر زبان تنها گروه شیعه مذهب كرد می باشند. ضمن آنكه نباید فراموش کرد كه زبان فارسی به عنوان زبان رسمی كشور، بصورت کم و زیاد، در تمام لهجه های ایرانی تأثیر داشته است.

لهجة كلهری امروزه در استان كرمانشاه و بخش هایی از استان ایلام و استان همدان و مناطق شیعه نشین استان كردستان رواج دارد. ضمن آنكه شهرهایی چون «خانقین» و «مندلی» در عراق به این لهجه سخن می گویند . حال اگر اشتراك های فرهنگی، مذهبی و زبانی این مناطق را با دیگر ایرانیان در نظر بگیریم، شاید دلیل اصرار برخی جهت جداسازی این مناطق از هویت فرهنگی و قومی خویش را بتوانیم درك نماییم.

آنچه مسلم است،‌ كرمانشاه از مهمترین و قدیمی ترین شهرهای كردستان بوده و لهجة‌ كلهری از قدیمی ترین گویش های موجود در غرب ایران به شمار می رود، تا جایی كه بسیاری، لهجة كلهری را همان زبان پهلوی می دانند. و بررسی قدیمی ترین نوشته های كردی و آثار ادبی دیگری چون اشعار و ترانه ها، حكایت از نزدیكی آنها به لهجة كلهری می نماید.

درپایان باید به این نکته نیز اشاره شود که گویش كلهری همچون گویش سورانی، به سبب نگاهداری بعضی از عوامل قدیم و نیز به علت داشتن ادبیات مكتوب، دارای اهمیت خاصی به شمار می رود.

1- باید توجه داشت كه تقریباً تمام گویش های كردی با هم تفاوت داشته و امكان فهم كامل آنها برای فردی معمولی وجود ندارد، نزدیكی این لهجه ها به نزدیكی محیط جغرافیایی آنها بستگی داشته ، آنچنانكه لهجة‌ كرمانشاهی بیشترین شباهت را با لهجة سورانی كه مردم كردستان با آن تكلم می كنند، دارا می باشد.